మోక్ష సన్యాస యోగం 


 

శ్లోకం 1
 

అర్జున ఉవాచ ।
సన్యాసస్య మహాబాహో
తత్త్వమిచ్ఛామి వేదితుమ్ ।
త్యాగస్య చ హృషీకేశ
పృథక్ కేశినిషూదన ॥ 1 ॥
 

భావార్థం
 

ఓ కృష్ణా! సన్యాసం, త్యాగం యొక్క నిజమైన అర్థాన్ని తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను.
 

జీవిత పాఠం
 

సందేహాలను అడగడం జ్ఞానానికి మొదటి మెట్టు.
 

శ్లోకం 2
 

శ్రీభగవానువాచ ।
కామ్యానాం కర్మణాం న్యాసం
సన్యాసం కవయో విదుః ।
సర్వకర్మఫలత్యాగం
ప్రాహుస్త్యాగం విచక్షణాః ॥ 2 ॥
 

భావార్థం
 

కోరికల కోసం చేసే కర్మలను విడిచిపెట్టడం సన్యాసం. కర్మఫలాలను త్యజించడం త్యాగం.
 

జీవిత పాఠం
 

పని వదలడం కాదు, ఫలాపేక్షను వదలడం ముఖ్యము.
 

శ్లోకం 3
 

త్యాజ్యం దోషవదిత్యేకే
కర్మ ప్రాహుర్మనీషిణః ।
యజ్ఞదానతపఃకర్మ
న త్యాజ్యమితి చాపరే ॥ 3 ॥
 

భావార్థం
 

కొంతమంది కర్మలను విడిచిపెట్టాలని అంటారు. మరికొందరు యజ్ఞం, దానం, తపస్సును విడవకూడదని అంటారు.
 

జీవిత పాఠం
 

ప్రతి కర్మను విడిచిపెట్టడం పరిష్కారం కాదు.
 

శ్లోకం 4
 

నిశ్చయం శృణు మే తత్ర
త్యాగే భరతసత్తమ ।
త్యాగో హి పురుషవ్యాఘ్ర
త్రివిధః సంప్రకీర్తితః ॥ 4 ॥
 

భావార్థం
 

త్యాగం మూడు రకాలుగా ఉంటుందని ఇప్పుడు వివరిస్తాను.
 

జీవిత పాఠం
 

ప్రతి ఆచరణకు భిన్న స్థాయిలు ఉంటాయి.
 

శ్లోకం 5
 

యజ్ఞదానతపఃకర్మ
న త్యాజ్యం కార్యమేవ తత్ ।
యజ్ఞో దానం తపశ్చైవ
పావనాని మనీషిణామ్ ॥ 5 ॥
 

భావార్థం
 

యజ్ఞం, దానం, తపస్సు విడిచిపెట్టకూడదు. అవి మనిషిని పవిత్రుడిని చేస్తాయి.
 

జీవిత పాఠం
 

మంచి పనులు జీవితంలో కొనసాగాలి.
 

శ్లోకం 6
 

ఏతాన్యపి తు కర్మాణి
సంగం త్యక్త్వా ఫలాని చ ।
కర్తవ్యానీతి మే పార్థ
నిశ్చితం మతముత్తమమ్ ॥ 6 ॥
 

భావార్థం
 

అనుబంధం, ఫలాపేక్ష లేకుండా ఈ కర్మలను చేయాలి.
 

జీవిత పాఠం
 

కర్తవ్యమే ముఖ్యం, ఫలితం కాదు.
 

శ్లోకం 7
 

నియతస్య తు సన్యాసః
కర్మణో నోపపద్యతే ।
మోహాత్తస్య పరిత్యాగః
తామసః పరికీర్తితః ॥ 7 ॥
 

భావార్థం
 

మోహం వల్ల కర్తవ్యాన్ని విడిచిపెట్టడం తామసిక త్యాగం.
 

జీవిత పాఠం
 

బాధ్యతల నుండి పారిపోవడం త్యాగం కాదు.
 

శ్లోకం 8
 

దుఃఖమిత్యేవ యత్కర్మ
కాయక్లేశభయాత్త్యజేత్ ।
స కృత్వా రాజసం త్యాగం
నైవ త్యాగఫలం లభేత్ ॥ 8 ॥
 

భావార్థం
 

కష్టం వస్తుందని భయపడి పనిని వదిలేయడం రాజసిక త్యాగం.
 

జీవిత పాఠం
 

సవాళ్లను చూసి వెనక్కి తగ్గకూడదు.
 

శ్లోకం 9
 

కార్యమిత్యేవ యత్కర్మ
నియతం క్రియతేఽర్జున ।
సంగం త్యక్త్వా ఫలం చైవ
స త్యాగః సాత్త్వికో మతః ॥ 9 ॥
 

భావార్థం
 

ఫలాపేక్ష లేకుండా కర్తవ్యాన్ని చేయడం సాత్త్విక త్యాగం.
 

జీవిత పాఠం
 

నిష్కామ కర్మే నిజమైన త్యాగం.
 

శ్లోకం 10
 

న ద్వేష్ట్యకుశలం కర్మ
కుశలే నానుషజ్జతే ।
త్యాగీ సత్త్వసమావిష్టో
మేధావీ ఛిన్నసంశయః ॥ 10 ॥
 

భావార్థం
 

మంచి పనుల పట్ల ఆసక్తి, చెడు పనుల పట్ల ద్వేషం లేకుండా సమభావంతో ఉండేవాడు నిజమైన త్యాగి.
 

జీవిత పాఠం
 

సమతుల్యత గొప్ప గుణం.
 

శ్లోకం 11
 

న హి దేహభృతా శక్యం
త్యక్తుం కర్మాణ్యశేషతః ।
యస్తు కర్మఫలత్యాగీ
స త్యాగీత్యభిధీయతే ॥ 11 ॥
 

భావార్థం
 

శరీరంతో ఉన్నంతకాలం కర్మలను పూర్తిగా విడిచిపెట్టడం సాధ్యం కాదు. కర్మఫలాలను త్యజించినవాడే నిజమైన త్యాగి.
 

జీవిత పాఠం
 

జీవితం ఉన్నంతకాలం కర్తవ్యాలు ఉంటాయి.
 

శ్లోకం 12
 

అనిష్టమిష్టం మిశ్రం చ
త్రివిధం కర్మణః ఫలమ్ ।
భవత్యత్యాగినాం ప్రేత్య
న తు సన్యాసినాం క్వచిత్ ॥ 12 ॥
 

భావార్థం
 

కర్మల ఫలితాలు మూడు రకాలుగా ఉంటాయి. కానీ ఫలత్యాగులకు అవి బంధనం కావు.
 

జీవిత పాఠం
 

ఫలంపై మమకారం తగ్గితే బాధ కూడా తగ్గుతుంది.
 

శ్లోకం 13
 

పంచైతాని మహాబాహో
కారణాని నిబోధ మే ।
సాంఖ్యే కృతాంతే ప్రోక్తాని
సిద్ధయే సర్వకర్మణామ్ ॥ 13 ॥
 

భావార్థం
 

ప్రతి కర్మకు ఐదు కారణాలు ఉన్నాయని తెలుసుకో.
 

జీవిత పాఠం
 

విజయానికి అనేక అంశాలు కారణం అవుతాయి.
 

శ్లోకం 14
 

అధిష్ఠానం తథా కర్తా
కరణం చ పృథగ్విధమ్ ।
వివిధాశ్చ పృథక్చేష్టా
దైవం చైవాత్ర పంచమమ్ ॥ 14 ॥
 

భావార్థం
 

శరీరం, కర్త, ఇంద్రియాలు, ప్రయత్నం, దైవం — ఈ ఐదు కర్మకు కారణాలు.
 

జీవిత పాఠం
 

విజయం కేవలం మన ప్రయత్నం వల్ల మాత్రమే కాదు.
 

శ్లోకం 15
 

శరీరవాంగ్మనోభిర్యత్
కర్మ ప్రారభతే నరః ।
న్యాయ్యం వా విపరీతం వా
పంచైతే తస్య హేతవః ॥ 15 ॥
 

భావార్థం
 

మనిషి చేసే ప్రతి కర్మకు ఈ ఐదు కారణాలు ఉంటాయి.
 

జీవిత పాఠం
 

ప్రతి ఫలితం వెనుక అనేక కారణాలు ఉంటాయి.
 

శ్లోకం 16
 

తత్రైవం సతి కర్తారం
ఆత్మానం కేవలం తు యః ।
పశ్యత్యకృతబుద్ధిత్వాత్
న స పశ్యతి దుర్మతిః ॥ 16 ॥
 

భావార్థం
 

"నేనే కర్త" అని భావించడం అజ్ఞానం.
 

జీవిత పాఠం
 

అహంకారం జ్ఞానానికి అడ్డంకి.
 

శ్లోకం 17
 

యస్య నాహంకృతో భావో
బుద్ధిర్యస్య న లిప్యతే ।
హత్వాపి స ఇమాల్లోకాన్
న హంతి న నిబధ్యతే ॥ 17 ॥
 

భావార్థం

అహంకారం లేని వ్యక్తి కర్మబంధానికి లోనుకాడు.
 

జీవిత పాఠం
 

నిష్కామ భావం విముక్తిని ఇస్తుంది.
 

శ్లోకం 18
 

జ్ఞానం జ్ఞేయం పరిజ్ఞాతా
త్రివిధా కర్మచోదనా ।
కరణం కర్మ కర్తేతి
త్రివిధః కర్మసంగ్రహః ॥ 18 ॥
 

భావార్థం
 

జ్ఞానం, జ్ఞేయం, జ్ఞాత — కర్మకు ప్రేరణలు.
 

జీవిత పాఠం
 

జ్ఞానం సరైన చర్యలకు దారి తీస్తుంది.
 

శ్లోకం 19
 

జ్ఞానం కర్మ చ కర్తా చ
త్రిధైవ గుణభేదతః ।
ప్రోచ్యతే గుణసంఖ్యానే
యథావచ్చృణు తాన్యపి ॥ 19 ॥
 

భావార్థం
 

జ్ఞానం, కర్మ, కర్త కూడా మూడు గుణాల ప్రకారం విభజించబడతాయి.
 

జీవిత పాఠం
 

మన గుణాలు మన పనులను ప్రభావితం చేస్తాయి.
 

శ్లోకం 20
 

సర్వభూతేషు యేనైకం
భావమవ్యయమీక్షతే ।
అవిభక్తం విభక్తేషు
తజ్జ్ఞానం విద్ధి సాత్త్వికమ్ ॥ 20 ॥
 

భావార్థం
 

అన్ని జీవుల్లో ఒకే దైవచైతన్యాన్ని చూసే జ్ఞానం సాత్త్విక జ్ఞానం.
 

జీవిత పాఠం
 

అందరిలోనూ ఒకే దైవత్వాన్ని చూడడం నిజమైన జ్ఞానం.
 

శ్లోకం 21
 

పృథక్త్వేన తు యజ్జ్ఞానం
నానాభావాన్ పృథగ్విధాన్ ।
వేత్తి సర్వేషు భూతేషు
తజ్జ్ఞానం విద్ధి రాజసమ్ ॥ 21 ॥
 

భావార్థం
 

అన్ని జీవుల్లో భిన్నత్వాన్ని మాత్రమే చూసే జ్ఞానం రాజసిక జ్ఞానం.
 

జీవిత పాఠం
 

భేదాలకంటే ఏకత్వాన్ని చూడడం గొప్పది.
 

శ్లోకం 22
 

యత్తు కృత్స్నవదేకస్మిన్
కార్యే సక్తమహైతుకమ్ ।
అతత్త్వార్థవదల్పం చ
తత్తామసముదాహృతమ్ ॥ 22 ॥
 

భావార్థం
 

సత్యాన్ని గ్రహించకుండా ఒక చిన్న విషయానికే పరిమితమయ్యే జ్ఞానం తామసిక జ్ఞానం.
 

జీవిత పాఠం
 

సంపూర్ణ అవగాహన లేకపోతే జ్ఞానం అసంపూర్ణంగా ఉంటుంది.
 

శ్లోకం 23
 

నియతం సంగరహితం
అరాగద్వేషతః కృతమ్ ।
అఫలప్రేప్సునా కర్మ
యత్తత్ సాత్త్వికముచ్యతే ॥ 23 ॥
 

భావార్థం
 

ఫలాపేక్ష లేకుండా, రాగద్వేషాలు లేకుండా చేసే కర్మ సాత్త్విక కర్మ.
 

జీవిత పాఠం
 

కర్తవ్యాన్ని నిష్కామంగా చేయాలి.
 

శ్లోకం 24
 

యత్తు కామేప్సునా కర్మ
సాహంకారేణ వా పునః ।
క్రియతే బహుళాయాసం
తద్రాజసముదాహృతమ్ ॥ 24 ॥
 

భావార్థం
 

కోరికలతో లేదా అహంకారంతో చేసే కర్మ రాజసిక కర్మ.

జీవిత పాఠం

 

 

 

అహంకారం పనిని పవిత్రత నుండి దూరం చేస్తుంది.
 

శ్లోకం 25
 

అనుబంధం క్షయం హింసాం
అనపేక్ష్య చ పౌరుషమ్ ।
మోహాదారభ్యతే కర్మ
యత్తత్తామసముచ్యతే ॥ 25 ॥
 

భావార్థం
 

పరిణామాలను ఆలోచించకుండా మోహంతో చేసే కర్మ తామసిక కర్మ.
 

జీవిత పాఠం
 

చర్యకు ముందు ఫలితాన్ని ఆలోచించాలి.
 

శ్లోకం 26
 

ముక్తసంగోఽనహంవాది
ధృత్యుత్సాహసమన్వితః ।
సిద్ధ్యసిద్ధ్యోర్నిర్వికారః
కర్తా సాత్త్విక ఉచ్యతే ॥ 26 ॥
 

భావార్థం
 

అనుబంధం లేకుండా, అహంకారం లేకుండా, స్థిరచిత్తంతో పని చేసే వాడు సాత్త్విక కర్త.
 

జీవిత పాఠం
 

విజయం, అపజయం రెండింటిలోనూ సమభావం అవసరం.
 

శ్లోకం 27
 

రాగీ కర్మఫలప్రేప్సుః
లుబ్ధో హింసాత్మకోఽశుచిః ।
హర్షశోకాన్వితః కర్తా
రాజసః పరికీర్తితః ॥ 27 ॥
 

భావార్థం
 

ఫలాపేక్షతో, లోభంతో, హింసాభావంతో పని చేసే వాడు రాజసిక కర్త.
 

జీవిత పాఠం
 

లోభం మనశ్శాంతిని దూరం చేస్తుంది.
 

శ్లోకం 28
 

అయుక్తః ప్రాకృతః స్తబ్ధః
శఠో నైష్కృతికోఽలసః ।
విషాదీ దీర్ఘసూత్రీ చ
కర్తా తామస ఉచ్యతే ॥ 28 ॥
 

భావార్థం
 

సోమరితనం, నిరాశ, మోసం, అలసత్వం కలిగిన వాడు తామసిక కర్త.
 

జీవిత పాఠం
 

అలసత్వం అభివృద్ధికి అడ్డంకి.
 

శ్లోకం 29
 

బుద్ధేః భేదం ధృతేశ్చైవ
గుణతస్త్రివిధం శృణు ।
ప్రోచ్యమానమశేషేణ
పృథక్త్వేన ధనంజయ ॥ 29 ॥
 

భావార్థం
 

ఇప్పుడు బుద్ధి, ధృతి యొక్క మూడు రకాల భేదాలను వివరిస్తాను.
 

జీవిత పాఠం
 

సరైన నిర్ణయాలకు సరైన బుద్ధి అవసరం.
 

శ్లోకం 30
 

ప్రవృత్తిం చ నివృత్తిం చ
కార్యాకార్యే భయాభయే ।
బంధం మోక్షం చ యా వేత్తి
బుద్ధిః సా పార్థ సాత్త్వికీ ॥ 30 ॥
 

భావార్థం
 

ఏది చేయాలి, ఏది చేయకూడదు, ఏది బంధనం, ఏది మోక్షం తెలుసుకునే బుద్ధి సాత్త్విక బుద్ధి.
 

జీవిత పాఠం
 

వివేకం జీవితానికి మార్గదర్శి.
 

శ్లోకం 31
 

యయా ధర్మమధర్మం చ
కార్యం చాకార్యమేవ చ ।
అయథావత్ ప్రజానాతి
బుద్ధిః సా పార్థ రాజసీ ॥ 31 ॥
 

భావార్థం
 

ధర్మం, అధర్మం గురించి స్పష్టత లేని బుద్ధి రాజసిక బుద్ధి.
 

జీవిత పాఠం
 

అస్పష్టత తప్పుదారులకు దారి తీస్తుంది.
 

శ్లోకం 32
 

అధర్మం ధర్మమితి యా
మన్యతే తమసావృతా ।
సర్వార్థాన్ విపరీతాంశ్చ
బుద్ధిః సా పార్థ తామసీ ॥ 32 ॥
 

భావార్థం
 

అధర్మాన్ని ధర్మంగా భావించే బుద్ధి తామసిక బుద్ధి.
 

జీవిత పాఠం
 

అజ్ఞానం ప్రమాదకరం.
 

శ్లోకం 33
 

ధృత్యా యయా ధారయతే
మనఃప్రాణేంద్రియక్రియాః ।
యోగేనావ్యభిచారిణ్యా
ధృతిః సా పార్థ సాత్త్వికీ ॥ 33 ॥
 

భావార్థం
 

మనస్సు, ఇంద్రియాలను నియంత్రించే స్థిరత్వం సాత్త్విక ధృతి.
 

జీవిత పాఠం
 

ఆత్మనిగ్రహం విజయానికి పునాది.
 

శ్లోకం 34
 

యయా తు ధర్మకామార్థాన్
ధృత్యా ధారయతేఽర్జున ।
ప్రసంగేన ఫలాకాంక్షీ
ధృతిః సా పార్థ రాజసీ ॥ 34 ॥
 

భావార్థం
 

ఫలాపేక్షతో ధర్మం, అర్థం, కామాన్ని అనుసరించే ధృతి రాజసిక ధృతి.
 

జీవిత పాఠం
 

స్వార్థం స్థిరత్వాన్ని బలహీనపరుస్తుంది.
 

శ్లోకం 35
 

యయా స్వప్నం భయం శోకం
విషాదం మదమేవ చ ।
న విముంచతి దుర్మేధా
ధృతిః సా పార్థ తామసీ ॥ 35 ॥
 

భావార్థం
 

భయం, శోకం, మోహాన్ని విడిచిపెట్టలేని ధృతి తామసిక ధృతి.
 

జీవిత పాఠం
 

ప్రతికూల భావాలను అధిగమించాలి.
 

శ్లోకం 36
 

సుఖం త్విదానీం త్రివిధం
శృణు మే భరతర్షభ ।
అభ్యాసాద్రమతే యత్ర
దుఃఖాంతం చ నిగచ్ఛతి ॥ 36 ॥
 

భావార్థం
 

ఇప్పుడు మూడు రకాల సుఖాలను వివరిస్తాను.
 

జీవిత పాఠం
 

అన్ని సుఖాలు ఒకే విధంగా ఉండవు.
 

శ్లోకం 37
 

యత్తదగ్రే విషమివ
పరిణామేఽమృతోపమమ్ ।
తత్సుఖం సాత్త్వికం ప్రోక్తం
ఆత్మబుద్ధిప్రసాదజమ్ ॥ 37 ॥
 

భావార్థం
 

మొదట కష్టంగా అనిపించి చివరికి అమృతంలా అనిపించే సుఖం సాత్త్విక సుఖం.
 

జీవిత పాఠం
 

క్రమశిక్షణ మొదట కష్టం, తర్వాత ఆనందం.
 

శ్లోకం 38
 

విషయేంద్రియసంయోగాత్
యత్తదగ్రేఽమృతోపమమ్ ।
పరిణామే విషమివ
తత్సుఖం రాజసం స్మృతమ్ ॥ 38 ॥
 

భావార్థం
 

మొదట ఆనందంగా అనిపించి తర్వాత బాధ కలిగించే సుఖం రాజసిక సుఖం.
 

జీవిత పాఠం
 

తాత్కాలిక ఆనందం శాశ్వత సంతోషం కాదు.
 

శ్లోకం 39
 

యదగ్రే చానుబంధే చ
సుఖం మోహనమాత్మనః ।
నిద్రాలస్యప్రమాదోత్థం
తత్తామసముదాహృతమ్ ॥ 39 ॥
 

భావార్థం
 

నిద్ర, అలసత్వం, నిర్లక్ష్యం వల్ల కలిగే సుఖం తామసిక సుఖం.
 

జీవిత పాఠం
 

సోమరితనం నిజమైన ఆనందం కాదు.
 

శ్లోకం 40
 

న తదస్తి పృథివ్యాం వా
దివి దేవేషు వా పునః ।
సత్త్వం ప్రకృతిజైర్ముక్తం
యదేభిః స్యాత్త్రిభిర్గుణైః ॥ 40 ॥
 

భావార్థం
 

ఈ ప్రపంచంలో లేదా దేవలోకంలో మూడు గుణాలకు అతీతమైన జీవి ఎవరూ లేరు.
 

జీవిత పాఠం
 

ప్రతి జీవి ప్రకృతి గుణాల ప్రభావంలో ఉంటాడు; వాటిని అధిగమించడమే లక్ష్యం.
 

శ్లోకం 41
 

బ్రాహ్మణక్షత్రియవిశాం
శూద్రాణాం చ పరంతప ।
కర్మాణి ప్రవిభక్తాని
స్వభావప్రభవైర్గుణైః ॥ 41 ॥
 

భావార్థం
 

బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్రుల కర్మలు వారి స్వభావ గుణాల ఆధారంగా విభజించబడ్డాయి.
 

జీవిత పాఠం
 

ప్రతి వ్యక్తికి తనకు తగిన బాధ్యత ఉంటుంది.
 

శ్లోకం 42
 

శమో దమస్తపః శౌచం
క్షాంతిరార్జవమేవ చ ।
జ్ఞానం విజ్ఞానమాస్తిక్యం
బ్రహ్మకర్మ స్వభావజమ్ ॥ 42 ॥
 

భావార్థం
 

శాంతి, ఇంద్రియనిగ్రహం, తపస్సు, పవిత్రత, క్షమ, జ్ఞానం బ్రాహ్మణ స్వభావ లక్షణాలు.
 

జీవిత పాఠం
 

జ్ఞానం మరియు వినయం గొప్ప సంపదలు.
 

శ్లోకం 43
 

శౌర్యం తేజో ధృతిర్దాక్ష్యం
యుద్ధే చాప్యపలాయనం ।
దానమీశ్వరభావశ్చ
క్షాత్రం కర్మ స్వభావజమ్ ॥ 43 ॥
 

భావార్థం
 

ధైర్యం, తేజస్సు, నాయకత్వం, దానం, రక్షణ భావం క్షత్రియ స్వభావ లక్షణాలు.
 

జీవిత పాఠం
 

బలాన్ని రక్షణ కోసం ఉపయోగించాలి.
 

శ్లోకం 44
 

కృషిగౌరక్ష్యవాణిజ్యం
వైశ్యకర్మ స్వభావజమ్ ।
పరిచర్యాత్మకం కర్మ
శూద్రస్యాపి స్వభావజమ్ ॥ 44 ॥
 

భావార్థం
 

వ్యవసాయం, పశుపోషణ, వ్యాపారం వైశ్యుల కర్మలు. సేవ చేయడం శూద్ర స్వభావ కర్మ.
 

జీవిత పాఠం
 

ప్రతి పని సమాజానికి ఉపయోగకరమే.
 

శ్లోకం 45
 

స్వే స్వే కర్మణ్యభిరతః
సంసిద్ధిం లభతే నరః ।
స్వకర్మనిరతః సిద్ధిం
యథా విందతి తచ్ఛృణు ॥ 45 ॥
 

భావార్థం
 

తన కర్తవ్యాన్ని నిబద్ధతతో చేసే వ్యక్తి పరిపూర్ణతను పొందుతాడు.
 

జీవిత పాఠం
 

మన పనిని ప్రేమతో చేయాలి.
 

శ్లోకం 46
 

యతః ప్రవృత్తిర్భూతానాం
యేన సర్వమిదం తతమ్ ।
స్వకర్మణా తమభ్యర్చ్య
సిద్ధిం విందతి మానవః ॥ 46 ॥
 

భావార్థం
 

సర్వసృష్టికి మూలమైన పరమాత్మను తన కర్మ ద్వారా ఆరాధించినవాడు సిద్ధిని పొందుతాడు.
 

జీవిత పాఠం
 

పని కూడా ఒక పూజే.
 

శ్లోకం 47
 

శ్రేయాన్ స్వధర్మో విగుణః
పరధర్మాత్స్వనుష్ఠితాత్ ।
స్వభావనియతం కర్మ
కుర్వన్నాప్నోతి కిల్బిషమ్ ॥ 47 ॥
 

భావార్థం
 

ఇతరుల ధర్మాన్ని బాగా చేయడం కంటే, తన ధర్మాన్ని లోపాలతో చేసినా మంచిది.
 

జీవిత పాఠం
 

ఇతరులతో పోల్చుకోవద్దు.
 

శ్లోకం 48
 

సహజం కర్మ కౌంతేయ
సదోషమపి న త్యజేత్ ।
సర్వారంభా హి దోషేణ
ధూమేనాగ్నిరివావృతాః ॥ 48 ॥
 

భావార్థం
 

లోపాలు ఉన్నాయని తన కర్తవ్యాన్ని విడిచిపెట్టకూడదు.
 

జీవిత పాఠం
 

పరిపూర్ణత కోసం ఎదురు చూడకుండా ప్రారంభించాలి.
 

శ్లోకం 49
 

అసక్తబుద్ధిః సర్వత్ర
జితాత్మా విగతస్పృహః ।
నైష్కర్మ్యసిద్ధిం పరమాం
సన్యాసేనాధిగచ్ఛతి ॥ 49 ॥
 

భావార్థం
 

అనుబంధం లేకుండా, కోరికలు లేకుండా జీవించే వాడు పరమసిద్ధిని పొందుతాడు.
 

జీవిత పాఠం
 

అంతరంగ స్వేచ్ఛ నిజమైన ఆనందం.
 

శ్లోకం 50
 

సిద్ధిం ప్రాప్తో యథా బ్రహ్మ
తథాప్నోతి నిబోధ మే ।
సమాసేనైవ కౌంతేయ
నిష్ఠా జ్ఞానస్య యా పరా ॥ 50 ॥
 

భావార్థం
 

పరిపూర్ణతను పొందిన వ్యక్తి బ్రహ్మాన్ని ఎలా చేరుకుంటాడో విను.
 

జీవిత పాఠం
 

జ్ఞానం యొక్క పరమగమ్యం ఆత్మసాక్షాత్కారం.
 

శ్లోకం 51
 

బుద్ధ్యా విశుద్ధయా యుక్తో
ధృత్యాత్మానం నియమ్య చ ।
శబ్దాదీన్విషయాంస్త్యక్త్వా
రాగద్వేషౌ వ్యుదస్య చ ॥ 51 ॥
 

భావార్థం
 

శుద్ధ బుద్ధితో, ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, రాగద్వేషాలను విడిచిపెట్టాలి.
 

జీవిత పాఠం
 

ఆత్మనిగ్రహం ఆధ్యాత్మిక పురోగతికి అవసరం.

 

శ్లోకం 52
 

వివిక్తసేవీ లఘ్వాశీ
యతవాక్కాయమానసః ।
ధ్యానయోగపరో నిత్యం
వైరాగ్యం సముపాశ్రితః ॥ 52 ॥
 

భావార్థం
 

ఏకాంతాన్ని ఆశ్రయించి, మితాహారం తీసుకుంటూ, ధ్యానంలో స్థిరంగా ఉండాలి.
 

జీవిత పాఠం
 

క్రమశిక్షణ మనస్సును శాంతపరుస్తుంది.
 

శ్లోకం 53
 

అహంకారం బలం దర్పం
కామం క్రోధం పరిగ్రహమ్ ।
విముచ్య నిర్మమః శాంతో
బ్రహ్మభూయాయ కల్పతే ॥ 53 ॥
 

భావార్థం
 

అహంకారం, గర్వం, కోపం, మమకారాన్ని విడిచిపెట్టినవాడు బ్రహ్మస్థితిని పొందుతాడు.
 

జీవిత పాఠం
 

అహంకారం తగ్గితే శాంతి పెరుగుతుంది.
 

శ్లోకం 54
 

బ్రహ్మభూతః ప్రసన్నాత్మా
న శోచతి న కాంక్షతి ।
సమః సర్వేషు భూతేషు
మద్భక్తిం లభతే పరామ్ ॥ 54 ॥
 

భావార్థం
 

బ్రహ్మస్థితిని పొందినవాడు దుఃఖించడు, కోరికపడడు. అందరినీ సమానంగా చూస్తాడు.
 

జీవిత పాఠం
 

సమత్వమే ఆధ్యాత్మిక పరిపక్వత.
 

శ్లోకం 55
 

భక్త్యా మామభిజానాతి
యావాన్యశ్చాస్మి తత్త్వతః ।
తతో మాం తత్త్వతో జ్ఞాత్వా
విశతే తదనంతరం ॥ 55 ॥
 

భావార్థం
 

భక్తి ద్వారా మాత్రమే నన్ను యథార్థంగా తెలుసుకోవచ్చు.
 

జీవిత పాఠం
 

భక్తి జ్ఞానానికి ద్వారం.
 

శ్లోకం 56
 

సర్వకర్మాణ్యపి సదా
కుర్వాణో మద్వ్యపాశ్రయః ।
మత్ప్రసాదాదవాప్నోతి
శాశ్వతం పదమవ్యయం ॥ 56 ॥
 

భావార్థం
 

నన్ను ఆశ్రయించి కర్మలు చేసే వాడు నా కృపతో శాశ్వత పదాన్ని పొందుతాడు.
 

జీవిత పాఠం
 

దైవభావంతో చేసిన పని పవిత్రమవుతుంది.
 

శ్లోకం 57
 

చేతసా సర్వకర్మాణి
మయి సన్యస్య మత్పరః ।
బుద్ధియోగముపాశ్రిత్య
మచ్చిత్తః సతతం భవ ॥ 57 ॥
 

భావార్థం
 

అన్ని కర్మలను నాకే అర్పించి, ఎల్లప్పుడూ నాపైనే మనస్సు నిలుపు.
 

జీవిత పాఠం
 

సమర్పణ భావం మనసుకు శాంతిని ఇస్తుంది.
 

శ్లోకం 58
 

మచ్చిత్తః సర్వదుర్గాణి
మత్ప్రసాదాత్తరిష్యసి ।
అథ చేత్త్వమహంకారాత్
న శ్రోష్యసి వినంక్ష్యసి ॥ 58 ॥
 

భావార్థం
 

నాపై మనస్సు ఉంచితే అన్ని కష్టాలను దాటుతావు. అహంకారంతో వినకపోతే నష్టపోతావు.
 

జీవిత పాఠం
 

అహంకారం సరైన మార్గం నుండి దూరం చేస్తుంది.
 

శ్లోకం 59
 

యదహంకారమాశ్రిత్య
న యోత్స్య ఇతి మన్యసే ।
మిథ్యైష వ్యవసాయస్తే
ప్రకృతిస్త్వాం నియోక్ష్యతి ॥ 59 ॥
 

భావార్థం
 

"నేను యుద్ధం చేయను" అని అనుకున్నా, నీ స్వభావం నిన్ను కర్మ వైపు నడిపిస్తుంది.
 

జీవిత పాఠం
 

మన బాధ్యతల నుండి శాశ్వతంగా తప్పించుకోలేము.
 

శ్లోకం 60
 

స్వభావజేన కౌంతేయ
నిబద్ధః స్వేన కర్మణా ।
కర్తుం నేచ్ఛసి యన్మోహాత్
కరిష్యస్యవశోఽపి తత్ ॥ 60 ॥
 

భావార్థం
 

మోహం వల్ల చేయకూడదనుకున్న పనిని కూడా నీ స్వభావం వల్ల చేయాల్సి వస్తుంది.
 

శ్లోకం 61
 

ఈశ్వరః సర్వభూతానాం
హృద్దేశేఽర్జున తిష్ఠతి ।
భ్రామయన్ సర్వభూతాని
యంత్రారూఢాని మాయయా ॥ 61 ॥
 

భావార్థం
 

పరమేశ్వరుడు ప్రతి జీవి హృదయంలో ఉంటూ తన మాయాశక్తితో వారిని నడిపిస్తాడు.
 

జీవిత పాఠం
 

దైవం ఎల్లప్పుడూ మనతోనే ఉంటుంది.
 

శ్లోకం 62
 

తమేవ శరణం గచ్ఛ
సర్వభావేన భారత ।
తత్ప్రసాదాత్పరాం శాంతిం
స్థానం ప్రాప్స్యసి శాశ్వతమ్ ॥ 62 ॥
 

భావార్థం
 

పూర్తి హృదయంతో భగవంతుని శరణు పొందు. ఆయన కృపతో శాశ్వత శాంతిని పొందుతావు.
 

జీవిత పాఠం
 

శరణాగతి మనసుకు ప్రశాంతతను ఇస్తుంది.
 

శ్లోకం 63
 

ఇతి తే జ్ఞానమాఖ్యాతం
గుహ్యాద్గుహ్యతరం మయా ।
విమృశ్యైతదశేషేణ
యథేచ్ఛసి తథా కురు ॥ 63 ॥
 

భావార్థం
 

ఈ రహస్యమైన జ్ఞానాన్ని చెప్పాను. ఇప్పుడు ఆలోచించి నీకు నచ్చినట్లు చేయు.
 

జీవిత పాఠం
 

నిర్ణయం తీసుకునే స్వేచ్ఛ ప్రతి వ్యక్తికీ ఉంది.
 

శ్లోకం 64
 

సర్వగుహ్యతమం భూయః
శృణు మే పరమం వచః ।
ఇష్టోఽసి మే దృఢమితి
తతో వక్ష్యామి తే హితమ్ ॥ 64 ॥
 

భావార్థం
 

నీవు నాకు ప్రియమైనవాడివి కాబట్టి అత్యంత రహస్యమైన ఉపదేశాన్ని మళ్లీ చెబుతాను.
 

జీవిత పాఠం
 

ప్రేమతో ఇచ్చిన సలహా అమూల్యమైనది.
 

శ్లోకం 65
 

మన్మనా భవ మద్భక్తో
మద్యాజీ మాం నమస్కురు ।
మామేవైష్యసి సత్యం తే
ప్రతిజానే ప్రియోఽసి మే ॥ 65 ॥
 

భావార్థం
 

నన్ను ధ్యానించు, నా భక్తుడవు, నన్ను ఆరాధించు. అప్పుడు నన్నే చేరుకుంటావు.
 

జీవిత పాఠం
 

భక్తి దైవసాన్నిధ్యానికి మార్గం.
 

శ్లోకం 66
 

సర్వధర్మాన్ పరిత్యజ్య
మామేకం శరణం వ్రజ ।
అహం త్వా సర్వపాపేభ్యో
మోక్షయిష్యామి మా శుచః ॥ 66 ॥
 

భావార్థం
 

అన్ని ధర్మాలను విడిచిపెట్టి నన్ను మాత్రమే శరణు పొందు. నేను నిన్ను అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి చేస్తాను.
 

జీవిత పాఠం
 

పూర్తి విశ్వాసంతో దైవాన్ని ఆశ్రయించినవారిని భగవంతుడు రక్షిస్తాడు.
 

శ్లోకం 67
 

ఇదం తే నాతపస్కాయ
నాభక్తాయ కదాచన ।
న చాశుశ్రూషవే వాచ్యం
న చ మాం యోఽభ్యసూయతి ॥ 67 ॥
 

భావార్థం
 

ఈ గీతా జ్ఞానాన్ని భక్తి లేని వారికి చెప్పకూడదు.
 

జీవిత పాఠం
 

జ్ఞానాన్ని స్వీకరించే అర్హత కూడా అవసరం.
 

శ్లోకం 68
 

య ఇదం పరమం గుహ్యం
మద్భక్తేష్వభిధాస్యతి ।
భక్తిం మయి పరాం కృత్వా
మామేవైష్యత్యసంశయః ॥ 68 ॥
 

భావార్థం
 

ఈ గీతా జ్ఞానాన్ని భక్తులకు బోధించే వాడు నన్నే చేరుకుంటాడు.
 

జీవిత పాఠం
 

మంచి జ్ఞానాన్ని పంచడం గొప్ప సేవ.
 

శ్లోకం 69
 

న చ తస్మాన్మనుష్యేషు
కశ్చిన్మే ప్రియకృత్తమః ।
భవితా న చ మే తస్మాత్
అన్యః ప్రియతరో భువి ॥ 69 ॥
 

భావార్థం
 

గీతా జ్ఞానాన్ని ప్రచారం చేసే వాడికంటే నాకు ప్రియమైనవాడు మరొకరు లేరు.
 

జీవిత పాఠం
 

ధర్మజ్ఞానాన్ని పంచడం మహాపుణ్యం.
 

శ్లోకం 70
 

అధ్యేష్యతే చ య ఇమం
ధర్మ్యం సంవాదమావయోః ।
జ్ఞానయజ్ఞేన తేనాహం
ఇష్టః స్యామితి మే మతిః ॥ 70 ॥
 

భావార్థం
 

ఈ గీతా సంభాషణను అధ్యయనం చేసే వాడు జ్ఞానయజ్ఞం చేసినవాడవుతాడు.
 

జీవిత పాఠం
 

ఆధ్యాత్మిక గ్రంథాలను చదవడం గొప్ప సాధన.
 

శ్లోకం 71
 

శ్రద్ధావాననసూయశ్చ
శృణుయాదపి యో నరః ।
సోఽపి ముక్తః శుభాన్ లోకాన్
ప్రాప్నుయాత్పుణ్యకర్మణామ్ ॥ 71 ॥
 

భావార్థం
 

శ్రద్ధతో గీతను వినేవాడు కూడా పుణ్యఫలాన్ని పొందుతాడు.
 

జీవిత పాఠం
 

శ్రద్ధతో వినడం కూడా ఒక సాధన.
 

శ్లోకం 72
 

కచ్చిదేతచ్చ్రుతం పార్థ
త్వయైకాగ్రేణ చేతసా ।
కచ్చిదజ్ఞానసమ్మోహః
ప్రనష్టస్తే ధనంజయ ॥ 72 ॥
 

జీవిత పాఠం

 

 

 

ఓ అర్జునా! ఈ ఉపదేశాన్ని ఏకాగ్రతతో విన్నావా? నీ మోహం తొలగిందా?
 

జీవిత పాఠం
 

జ్ఞానం సందేహాలను తొలగించాలి.
 

శ్లోకం 73
 

అర్జున ఉవాచ ।
నష్టో మోహః స్మృతిర్లబ్ధా
త్వత్ప్రసాదాన్మయాఽచ్యుత ।
స్థితోఽస్మి గతసందేహః
కరిష్యే వచనం తవ ॥ 73 ॥
 

భావార్థం
 

ఓ కృష్ణా! నా మోహం తొలగిపోయింది. నేను సందేహరహితుడనయ్యాను. మీ ఆజ్ఞను పాటిస్తాను.
 

జీవిత పాఠం
 

నిజమైన జ్ఞానం నిర్ణయశక్తిని ఇస్తుంది.
 

శ్లోకం 74
 

సంజయ ఉవాచ ।
ఇత్యహం వాసుదేవస్య
పార్థస్య చ మహాత్మనః ।
సంవాదమిమమశ్రౌషమ్
అద్భుతం రోమహర్షణమ్ ॥ 74 ॥
 

భావార్థం
 

సంజయుడు ఈ అద్భుతమైన సంభాషణను విని ఆనందించాడు.
 

జీవిత పాఠం
 

దైవజ్ఞానం హృదయాన్ని పరవశింపజేస్తుంది.
 

శ్లోకం 75
 

వ్యాసప్రసాదాచ్ఛ్రుతవాన్
ఏతద్గుహ్యమహం పరమ్ ।
యోగం యోగేశ్వరాత్కృష్ణాత్
సాక్షాత్కథయతః స్వయమ్ ॥ 75 ॥
 

భావార్థం
 

వ్యాస మహర్షి కృప వల్ల నేను ఈ రహస్యమైన యోగాన్ని ప్రత్యక్షంగా విన్నాను.
 

జీవిత పాఠం
 

గురుకృప జ్ఞానానికి ద్వారం.
 

శ్లోకం 76
 

రాజన్ సంస్మృత్య సంస్మృత్య
సంవాదమిమమద్భుతమ్ ।
కేశవార్జునయోః పుణ్యం
హృష్యామి చ ముహుర్ముహుః ॥ 76 ॥
 

భావార్థం
 

కృష్ణార్జునుల ఈ పుణ్యసంభాషణను తలచుకుంటే నాకు ఆనందం కలుగుతోంది.
 

జీవిత పాఠం
 

మంచి జ్ఞాపకాలు స్ఫూర్తిని ఇస్తాయి.
 

శ్లోకం 77
 

తచ్చ సంస్మృత్య సంస్మృత్య
రూపమత్యద్భుతం హరేః ।
విస్మయో మే మహాన్ రాజన్
హృష్యామి చ పునః పునః ॥ 77 ॥
 

భావార్థం
 

శ్రీకృష్ణుని విశ్వరూపాన్ని తలచుకుంటే ఆశ్చర్యం, ఆనందం కలుగుతున్నాయి.
 

జీవిత పాఠం
 

దైవమహిమను స్మరించడం భక్తిని పెంచుతుంది.
 

శ్లోకం 78
 

యత్ర యోగేశ్వరః కృష్ణో
యత్ర పార్థో ధనుర్ధరః ।
తత్ర శ్రీర్విజయో భూతిః
ధ్రువా నీతిర్మతిర్మమ ॥ 78 ॥
 

భావార్థం
 

ఎక్కడ శ్రీకృష్ణుడు ఉంటాడో, ఎక్కడ అర్జునుడు ఉంటాడో అక్కడ సంపద, విజయం, శ్రేయస్సు, ధర్మం ఉంటాయి.
 

జీవిత పాఠం
 

దైవమార్గదర్శకత్వం మరియు ధర్మబద్ధమైన కృషి ఉంటే విజయం ఖాయం.
 

📖 భగవద్గీత పరమ సందేశం
 

🌟 ప్రధాన శ్లోకం
 

సర్వధర్మాన్ పరిత్యజ్య మామేకం శరణం వ్రజ ।
అహం త్వా సర్వపాపేభ్యో మోక్షయిష్యామి మా శుచః ॥ 18.66 ॥
 

భావార్థం
 

అన్ని ధర్మాలను విడిచిపెట్టి భగవంతుని శరణు పొందితే ఆయన మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
 

జీవిత పాఠం
 

భక్తి, జ్ఞానం, కర్మ, శరణాగతి — ఇవే భగవద్గీత యొక్క సారాంశం.
 

🙏🕉️ ఇదితో భగవద్గీత 18 అధ్యాయాలు పూర్తయ్యాయి.

మొత్తం 700 శ్లోకాల గీతా సందేశం: "ధర్మాన్ని ఆచరిస్తూ, నిష్కామ కర్మ చేస్తూ, భగవంతుని శరణు పొందు." 📖✨🕉️🙏