శ్లోకం 1
 

సంజయ ఉవాచ ।
తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్ ।
విషీదంతమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః ॥ 1 ॥
 

భావార్థం

కరుణతో నిండిపోయి, కన్నీళ్లతో విచారంలో మునిగిపోయిన అర్జునుని చూసి శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు.
 

జీవిత పాఠం

సమస్యల సమయంలో సరైన మార్గదర్శకత్వం మన జీవితాన్ని మార్చగలదు.
 

శ్లోకం 2
 

శ్రీభగవానువాచ ।
కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్ ।
అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున ॥ 2 ॥
 

భావార్థం

ఓ అర్జునా! ఈ క్లిష్ట సమయంలో నీకు ఈ బలహీనత ఎలా వచ్చింది? ఇది నీకు కీర్తిని ఇవ్వదు.
 

జీవిత పాఠం

కష్టకాలంలో ధైర్యాన్ని కోల్పోవద్దు.
 

శ్లోకం 3
 

క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే ।
క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరంతప ॥ 3 ॥
 

భావార్థం

ఓ పార్థా! ఈ పిరికితనాన్ని విడిచిపెట్టు. లేచి నీ కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించు.
 

జీవిత పాఠం

ఆత్మవిశ్వాసం విజయానికి మొదటి అడుగు.
 

శ్లోకం 4
 

అర్జున ఉవాచ ।
కథం భీష్మమహం సంఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన ।
ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన ॥ 4 ॥
 

భావార్థం

ఓ కృష్ణా! భీష్ముడు, ద్రోణుడు వంటి పూజ్యులను నేను ఎలా ఎదుర్కోగలను?
 

జీవిత పాఠం

గౌరవం, బాధ్యత మధ్య కొన్నిసార్లు సంఘర్షణ ఏర్పడుతుంది.
 

శ్లోకం 5
 

గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్ ।
శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే ॥ 5 ॥
 

భావార్థం

మహానుభావులైన గురువులను చంపి రాజ్యం పొందడం కంటే భిక్షాటన చేయడం మంచిది.
 

జీవిత పాఠం

నైతిక విలువలు సంపద కంటే గొప్పవి.
 

శ్లోకం 6
 

న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయః ।
యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః ॥ 6 ॥
 

భావార్థం

విజయం మంచిదా, ఓటమి మంచిదా అన్నది కూడా నాకు అర్థం కావడం లేదు.
 

జీవిత పాఠం

గందరగోళంలో ఉన్నప్పుడు ప్రశాంతంగా ఆలోచించడం అవసరం.
 

శ్లోకం 7
 

కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః ।
పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః ॥ 7 ॥
 

భావార్థం

నా బుద్ధి అయోమయంలో ఉంది. నేను మీ శిష్యుడిని. నాకు శ్రేయస్కరమైన మార్గాన్ని చెప్పండి.
 

జీవిత పాఠం

సహాయం అడగడం బలహీనత కాదు, జ్ఞానం.
 

శ్లోకం 8
 

న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాత్ ।
యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమింద్రియాణామ్ ॥ 8 ॥
 

భావార్థం

నా ఈ దుఃఖాన్ని తొలగించగల మార్గం నాకు కనిపించడం లేదు.
 

జీవిత పాఠం

ప్రతి సమస్యకు పరిష్కారం ఉంటుంది; ఓపిక అవసరం.
 

శ్లోకం 9
 

సంజయ ఉవాచ ।
ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరంతపః ।
న యోత్స్య ఇతి గోవిందముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ ॥ 9 ॥
 

భావార్థం

"నేను యుద్ధం చేయను" అని చెప్పి అర్జునుడు మౌనంగా ఉన్నాడు.
 

జీవిత పాఠం

భావోద్వేగాలు కొన్నిసార్లు మన కర్తవ్యాన్ని మరిపిస్తాయి.
 

శ్లోకం 10
 

తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత ।
సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదంతమిదం వచః ॥ 10 ॥
 

భావార్థం

రెండు సేనల మధ్య విచారంలో ఉన్న అర్జునునితో శ్రీకృష్ణుడు చిరునవ్వుతో మాట్లాడడం ప్రారంభించాడు.
 

జీవిత పాఠం

జ్ఞానులు కష్టసమయంలో కూడా ప్రశాంతంగా ఉంటారు.
 

శ్లోకం 11
 

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే ।
గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచంతి పండితాః ॥ 11 ॥
 

భావార్థం

పండితులు జీవించి ఉన్నవారి కోసం గానీ, మరణించిన వారి కోసం గానీ దుఃఖించరు.
 

జీవిత పాఠం

నిజమైన జ్ఞానం జీవిత సత్యాలను అంగీకరించడం నేర్పుతుంది.
 

శ్లోకం 12
 

న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః ।
న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్ ॥ 12 ॥
 

భావార్థం

నేను, నీవు, ఈ రాజులు ఎప్పుడూ లేకుండా లేము; భవిష్యత్తులో కూడా ఉంటాము.
 

జీవిత పాఠం

ఆత్మ శాశ్వతమైనది.
 

శ్లోకం 13
 

దేహినోఽస్మిన్ యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా ।
తథా దేహాంతరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి ॥ 13 ॥
 

భావార్థం

శరీరంలో బాల్యం, యౌవనం, వృద్ధాప్యం వచ్చినట్లే ఆత్మ మరో శరీరాన్ని పొందుతుంది.
 

జీవిత పాఠం

మార్పు ప్రకృతి ధర్మం.
 

శ్లోకం 14
 

మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌంతేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః ।
ఆగమాపాయినోఽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత ॥ 14 ॥
 

భావార్థం

సుఖాలు, దుఃఖాలు తాత్కాలికమైనవి. వాటిని ఓర్పుతో భరించాలి.
 

జీవిత పాఠం

సహనం జీవితంలో గొప్ప శక్తి.
 

శ్లోకం 15
 

యం హి న వ్యథయంత్యేతే పురుషం పురుషర్షభ ।
సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోఽమృతత్వాయ కల్పతే ॥ 15 ॥
 

భావార్థం

సుఖదుఃఖాలకు చలించని వ్యక్తి మోక్షానికి అర్హుడు.
 

జీవిత పాఠం

సమత్వ భావన మనశ్శాంతిని ఇస్తుంది.
 

శ్లోకం 16
 

నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః ।
ఉభయోరపి దృష్టోఽంతస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః ॥ 16 ॥
 

భావార్థం

అసత్యానికి స్థిరత్వం లేదు; సత్యం ఎప్పటికీ నశించదు.
 

జీవిత పాఠం

సత్యం శాశ్వతమైనది.
 

శ్లోకం 17
 

అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్ ।
వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి ॥ 17 ॥
 

భావార్థం

ఈ జగత్తంతా వ్యాపించి ఉన్న ఆత్మ అవినాశి.
 

జీవిత పాఠం

మన అసలు స్వరూపం శరీరం కాదు, ఆత్మ.
 

శ్లోకం 18
 

అంతవంత ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః ।
అనాశినోఽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత ॥ 18 ॥
 

భావార్థం

శరీరం నశిస్తుంది; ఆత్మ నశించదు. కాబట్టి నీ కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించు.

జీవిత పాఠం

కర్తవ్యాన్ని ధైర్యంగా చేయాలి.
 

శ్లోకం 19
 

య ఏనం వేత్తి హంతారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్ ।
ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హంతి న హన్యతే ॥ 19 ॥
 

భావార్థం

ఆత్మను చంపేవాడు లేడు, చనిపోయేది కూడా కాదు.
 

జీవిత పాఠం

ఆత్మ అమరమైనది.
 

శ్లోకం 20
 

న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్ ।
నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః ॥ 20 ॥
 

భావార్థం

ఆత్మకు జననం లేదు, మరణం లేదు. అది నిత్యమైనది.
 

జీవిత పాఠం

శాశ్వత సత్యాన్ని తెలుసుకున్నవారికి భయం ఉండదు. 

 

శ్లోకం 21
 

వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్ ।
కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హంతి కమ్ ॥ 21 ॥
 

భావార్థం

ఆత్మ నాశనం కానిది, నిత్యమైనది అని తెలిసినవాడు ఎవరినీ చంపడు, చంపించడు.
 

జీవిత పాఠం

నిజమైన జ్ఞానం హింసను తగ్గిస్తుంది.
 

శ్లోకం 22
 

వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ
నవాని గృహ్ణాతి నరోఽపరాణి ।
తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా-
న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ ॥ 22 ॥
 

భావార్థం

మనిషి పాత బట్టలను వదిలి కొత్తవి ధరించినట్లే, ఆత్మ పాత శరీరాన్ని విడిచి కొత్త శరీరాన్ని పొందుతుంది.
 

జీవిత పాఠం





మరణం అంతం కాదు; అది ఒక మార్పు మాత్రమే.
 

శ్లోకం 23
 

నైనం ఛిందంతి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః ।
న చైనం క్లేదయంత్యాపో న శోషయతి మారుతః ॥ 23 ॥
 

భావార్థం

ఆత్మను ఆయుధాలు కోయలేవు, అగ్ని కాల్చలేదు, నీరు తడపలేదు, గాలి ఎండబెట్టలేదు.
 

జీవిత పాఠం

ఆత్మ ప్రకృతి శక్తులకు అతీతమైనది.
 

శ్లోకం 24
 

అచ్ఛేద్యోఽయమదాహ్యోఽయమక్లేద్యోఽశోష్య ఏవ చ ।
నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోఽయం సనాతనః ॥ 24 ॥
 

భావార్థం

ఆత్మను కోయలేరు, కాల్చలేరు, తడపలేరు, ఎండబెట్టలేరు. అది నిత్యమైనది.
 

జీవిత పాఠం

మన అసలు స్వరూపం శాశ్వతమైనది.
 

శ్లోకం 25
 

అవ్యక్తోఽయమచింత్యోఽయమవికార్యోఽయముచ్యతే ।
తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి ॥ 25 ॥
 

భావార్థం

ఆత్మ కనిపించదు, ఆలోచనలకు అందదు, మార్పులకు లోనుకాదు. కాబట్టి దుఃఖించవద్దు.
 

జీవిత పాఠం

సత్యాన్ని తెలుసుకున్నవాడు అనవసరంగా బాధపడడు.
 

శ్లోకం 26
 

అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్ ।
తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి ॥ 26 ॥
 

భావార్థం

ఆత్మకు జననమరణాలు ఉన్నాయని అనుకున్నా కూడా, దుఃఖించడం సమంజసం కాదు.
 

జీవిత పాఠం

జీవిత సత్యాలను అంగీకరించాలి.
 

శ్లోకం 27
 

జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ ।
తస్మాదపరిహార్యేఽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి ॥ 27 ॥
 

భావార్థం

పుట్టినవారికి మరణం ఖాయం; మరణించినవారికి పునర్జన్మ ఖాయం.
 

జీవిత పాఠం

ప్రకృతి నియమాలను అంగీకరించడం జ్ఞానం.
 

శ్లోకం 28
 

అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత ।
అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా ॥ 28 ॥
 

భావార్థం

జీవులు పుట్టుకకు ముందు కనిపించవు, మధ్యలో మాత్రమే కనిపిస్తారు, తరువాత మళ్లీ కనిపించరు.
 

జీవిత పాఠం

తాత్కాలిక విషయాలపై అతిగా మమకారం వద్దు.
 

శ్లోకం 29
 

ఆశ్చర్యవత్ పశ్యతి కశ్చిదేనమ్
ఆశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః ।
ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి
శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్ ॥ 29 ॥
 

భావార్థం

ఆత్మను కొందరు ఆశ్చర్యంగా చూస్తారు, కొందరు వివరిస్తారు, కొందరు వింటారు; అయినా దాని నిజస్వరూపాన్ని గ్రహించడం కష్టం.
 

జీవిత పాఠం

ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం అనుభవంతోనే పూర్తిగా అర్థమవుతుంది.
 

శ్లోకం 30
 

దేహీ నిత్యమవధ్యోఽయం దేహే సర్వస్య భారత ।
తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి ॥ 30 ॥
 

భావార్థం

ప్రతి శరీరంలో ఉన్న ఆత్మ నాశనం కానిది. కాబట్టి ఎవరి కోసం దుఃఖించవద్దు.
 

జీవిత పాఠం

ఆత్మజ్ఞానం భయాన్ని తొలగిస్తుంది.
 

శ్లోకం 31
 

స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికంపితుమర్హసి ।
ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోఽన్యత్ క్షత్రియస్య న విద్యతే ॥ 31 ॥
 

భావార్థం

నీ క్షత్రియ ధర్మాన్ని పరిశీలిస్తే, ధర్మయుద్ధం కంటే గొప్పది లేదు.
 

జీవిత పాఠం

మన కర్తవ్యాన్ని నిజాయితీగా నిర్వర్తించాలి.
 

శ్లోకం 32
 

యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్ ।
సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభంతే యుద్ధమీదృశమ్ ॥ 32 ॥
 

భావార్థం

ఇలాంటి ధర్మయుద్ధం దక్కడం అదృష్టం.
 

జీవిత పాఠం

కొన్ని అవకాశాలు జీవితంలో ఒక్కసారే వస్తాయి.
 

శ్లోకం 33
 

అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి ।
తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి ॥ 33 ॥
 

భావార్థం

నీ కర్తవ్యాన్ని చేయకపోతే కీర్తిని కోల్పోయి పాపాన్ని పొందుతావు.
 

జీవిత పాఠం

బాధ్యతల నుండి పారిపోవడం సమస్యలను పెంచుతుంది.
 

శ్లోకం 34
 

అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యంతి తేఽవ్యయామ్ ।
సంభావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే ॥ 34 ॥
 

భావార్థం

ప్రజలు నీ అపకీర్తిని ఎప్పటికీ చెబుతారు. గౌరవనీయుడికి అపకీర్తి మరణం కంటే బాధాకరం.
 

జీవిత పాఠం

మంచి పేరు సంపాదించడం కష్టం; కోల్పోవడం సులభం.
 

శ్లోకం 35
 

భయాద్రణాదుపరతం మంస్యంతే త్వాం మహారథాః ।
యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్ ॥ 35 ॥
 

భావార్థం

యోధులు నీవు భయపడి వెనక్కు తగ్గావని భావిస్తారు.
 

జీవిత పాఠం

భయం కారణంగా వెనక్కు తగ్గితే విశ్వాసం కోల్పోతాం.
 

శ్లోకం 36
 

అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యంతి తవాహితాః ।
నిందంతస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్ ॥ 36 ॥
 

భావార్థం

నీ శత్రువులు నిన్ను అవమానిస్తారు.
 

జీవిత పాఠం

మన పనులే మన గౌరవాన్ని నిర్ణయిస్తాయి.
 

శ్లోకం 37
 

హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్ ।
తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌంతేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః ॥ 37 ॥
 

భావార్థం

యుద్ధంలో మరణిస్తే స్వర్గం, గెలిస్తే రాజ్యం లభిస్తుంది.
 

జీవిత పాఠం

ధర్మబద్ధమైన ప్రయత్నం ఎప్పుడూ వృథా కాదు.
 

శ్లోకం 38
 

సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ ।
తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి ॥ 38 ॥
 

భావార్థం

సుఖదుఃఖాలు, లాభనష్టాలు, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి కర్తవ్యాన్ని చేయు.
 

జీవిత పాఠం

సమత్వమే మానసిక శాంతికి మూలం.
 

శ్లోకం 39
 

ఏషా తేఽభిహితా సాంఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు ।
బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబంధం ప్రహాస్యసి ॥ 39 ॥
 

భావార్థం

ఇప్పటివరకు ఆత్మజ్ఞానాన్ని వివరించాను. ఇప్పుడు కర్మయోగాన్ని విను.
 

జీవిత పాఠం

జ్ఞానం మరియు ఆచరణ రెండూ అవసరం.
 

శ్లోకం 40
 

నేహాభిక్రమనాశోఽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే ।
స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్ ॥ 40 ॥
 

భావార్థం

ఈ కర్మయోగంలో చేసిన చిన్న ప్రయత్నం కూడా వృథా కాదు; అది పెద్ద భయం నుండి కాపాడుతుంది.
 

జీవిత పాఠం

మంచి పనిలో చిన్న అడుగు కూడా గొప్ప ఫలితాలను ఇస్తుంది. 

 

శ్లోకం 41
 

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునందన ।
బహుశాఖా హ్యనంతాశ్చ బుద్ధయోఽవ్యవసాయినామ్ ॥ 41 ॥
 

భావార్థం

స్థిరమైన లక్ష్యం ఉన్నవారి బుద్ధి ఏకాగ్రంగా ఉంటుంది. చంచలమైనవారి ఆలోచనలు అనేక దిశల్లో తిరుగుతాయి.
 

జీవిత పాఠం

ఏకాగ్రత విజయానికి మూలం.
 

శ్లోకం 42
 

యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదంత్యవిపశ్చితః ।
వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః ॥ 42 ॥
 

భావార్థం

జ్ఞానం లేని వారు బాహ్య ఫలితాల గురించే మాట్లాడుతారు.
 

జీవిత పాఠం

లోతైన సత్యాన్ని తెలుసుకోవడానికి ఉపరితల ఆలోచనలను దాటాలి.
 

శ్లోకం 43
 

కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్ ।
క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి ॥ 43 ॥
 

భావార్థం

కోరికలతో నిండిన వారు భోగాలు, ఐశ్వర్యాలనే పరమ లక్ష్యంగా భావిస్తారు.
 

జీవిత పాఠం

అతిగా కోరికలు మనశ్శాంతిని దూరం చేస్తాయి.
 

శ్లోకం 44
 

భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్ ।
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే ॥ 44 ॥
 

భావార్థం

భోగాలపై మక్కువ ఉన్నవారికి ఏకాగ్రత కలగదు.
 

జీవిత పాఠం

అనవసర ఆకర్షణలు లక్ష్యాన్ని దూరం చేస్తాయి.
 

శ్లోకం 45
 

త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్ట్రైగుణ్యో భవార్జున ।
నిర్ద్వంద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్ ॥ 45 ॥
 

భావార్థం

ఓ అర్జునా! సుఖదుఃఖ ద్వంద్వాలకు అతీతుడై ఆత్మజ్ఞానంలో స్థిరపడు.
 

జీవిత పాఠం

సమత్వం జీవితంలో శాంతిని ఇస్తుంది.
 

శ్లోకం 46
 

యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సంప్లుతోదకే ।
తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః ॥ 46 ॥
 

భావార్థం

అన్ని వైపులా నీరు ఉన్నప్పుడు చిన్న బావి అవసరం తగ్గినట్లే, ఆత్మజ్ఞానికి వేదాల సారాంశం తెలిసిపోతుంది.
 

జీవిత పాఠం

సారాన్ని గ్రహించడం ముఖ్యము.
 

శ్లోకం 47
 

కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన ।
మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సంగోఽస్త్వకర్మణి ॥ 47 ॥
 

భావార్థం

నీ అధికారం కర్మ చేయడంలోనే ఉంది. ఫలంపై కాదు.
 

జీవిత పాఠం

పని మీద దృష్టి పెట్టు, ఫలితం మీద కాదు.
 

శ్లోకం 48
 

యోగస్థః కురు కర్మాణి సంగం త్యక్త్వా ధనంజయ ।
సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే ॥ 48 ॥
 

భావార్థం

విజయం, అపజయం రెండింటినీ సమానంగా భావించి కర్తవ్యాన్ని చేయు.
 

జీవిత పాఠం

సమత్వమే యోగం.
 

శ్లోకం 49
 

దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనంజయ ।
బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః ॥ 49 ॥
 

భావార్థం

ఫలాపేక్షతో చేసే కర్మ కంటే జ్ఞానంతో చేసే కర్మ శ్రేష్ఠమైనది.
 

జీవిత పాఠం

ఉద్దేశం పవిత్రంగా ఉండాలి.
 

శ్లోకం 50
 

బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే ।
తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్ ॥ 50 ॥
 

భావార్థం

యోగి పుణ్యపాపాలకు అతీతుడవుతాడు. యోగమే కర్మలో నైపుణ్యం.
 

జీవిత పాఠం

నైపుణ్యంతో, నిస్వార్థంగా పని చేయాలి.
 

శ్లోకం 51
 

కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః ।
జన్మబంధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛంత్యనామయమ్ ॥ 51 ॥
 

భావార్థం

ఫలాన్ని త్యజించి కర్మ చేసే వారు బంధాల నుండి విముక్తి పొందుతారు.
 

జీవిత పాఠం

నిస్వార్థ సేవ ఆత్మశాంతిని ఇస్తుంది.
 

శ్లోకం 52
 

యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి ।
తదా గంతాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ ॥ 52 ॥
 

భావార్థం

మోహాన్ని దాటినప్పుడు నిజమైన జ్ఞానం లభిస్తుంది.
 

జీవిత పాఠం

అజ్ఞానం తొలగితే వివేకం పెరుగుతుంది.
 

శ్లోకం 53
 

శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా ।
సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి ॥ 53 ॥
 

భావార్థం

మనస్సు స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు యోగ స్థితి కలుగుతుంది.
 

జీవిత పాఠం

స్థిరమైన మనస్సు గొప్ప సంపద.
 

శ్లోకం 54
 

అర్జున ఉవాచ ।

స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ ।
స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్ ॥ 54 ॥
 

భావార్థం

ఓ కృష్ణా! స్థితప్రజ్ఞుడు ఎలా మాట్లాడుతాడు? ఎలా ప్రవర్తిస్తాడు?
 

జీవిత పాఠం

మంచి వ్యక్తిత్వ లక్షణాలను తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తి ఉండాలి.
 

శ్లోకం 55
 

శ్రీభగవానువాచ ।
ప్రజహాతి యదా కామాన్ సర్వాన్ పార్థ మనోగతాన్ ।
ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే ॥ 55 ॥
 

భావార్థం

మనస్సులోని కోరికలను విడిచిపెట్టి ఆత్మలో సంతృప్తి పొందినవాడే స్థితప్రజ్ఞుడు.
 

జీవిత పాఠం

నిజమైన ఆనందం మనలోనే ఉంది.
 

శ్లోకం 56
 

దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః ।
వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే ॥ 56 ॥
 

భావార్థం

దుఃఖంలో కలవరపడకుండా, సుఖంలో మునిగిపోకుండా ఉండేవాడు స్థితప్రజ్ఞుడు.
 

జీవిత పాఠం

భావోద్వేగాలపై నియంత్రణ అవసరం.
 

శ్లోకం 57
 

యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ ప్రాప్య శుభాశుభమ్ ।
నాభినందతి న ద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా ॥ 57 ॥
 

భావార్థం

మంచి చెడు పరిస్థితుల్లో సమంగా ఉండేవాడి జ్ఞానం స్థిరంగా ఉంటుంది.
 

జీవిత పాఠం

సమభావం గొప్ప గుణం.
 

శ్లోకం 58
 

యదా సంహరతే చాయం కూర్మోఽంగానీవ సర్వశః ।
ఇంద్రియాణీంద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా ॥ 58 ॥
 

భావార్థం

తాబేలు తన అవయవాలను లోపలికి ముడుచుకున్నట్లే, ఇంద్రియాలను నియంత్రించేవాడు స్థితప్రజ్ఞుడు.
 

జీవిత పాఠం

ఆత్మనిగ్రహం విజయానికి మార్గం.
 

శ్లోకం 59
 

విషయా వినివర్తంతే నిరాహారస్య దేహినః ।
రసవర్జం రసోఽప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే ॥ 59 ॥
 

భావార్థం

ఉన్నతమైన ఆనందాన్ని పొందినవాడు తక్కువ స్థాయి ఆకర్షణలను వదిలేస్తాడు.
 

జీవిత పాఠం

ఉన్నత లక్ష్యం చిన్న కోరికలను తగ్గిస్తుంది.
 

శ్లోకం 60
 

యతతో హ్యపి కౌంతేయ పురుషస్య విపశ్చితః ।
ఇంద్రియాణి ప్రమాథీని హరంతి ప్రసభం మనః ॥ 60 ॥
 

భావార్థం

ఎంత జ్ఞాని అయినా, అదుపు లేని ఇంద్రియాలు మనస్సును తప్పుదారి పట్టించగలవు.
 

జీవిత పాఠం

ఎప్పుడూ అప్రమత్తంగా ఉండాలి; ఆత్మనిగ్రహం నిరంతర సాధన. 

 

శ్లోకం 61
 

తాని సర్వాణి సంయమ్య యుక్త ఆసీత మత్పరః ।
వశే హి యస్యేంద్రియాణి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా ॥ 61 ॥
 

భావార్థం

ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, భగవంతునిపై మనస్సు నిలిపినవాడి జ్ఞానం స్థిరంగా ఉంటుంది.
 

జీవిత పాఠం

ఇంద్రియ నిగ్రహం లేకుండా మనశ్శాంతి సాధ్యం కాదు.
 

శ్లోకం 62
 

ధ్యాయతో విషయాన్ పుంసః సంగస్తేషూపజాయతే ।
సంగాత్సంజాయతే కామః కామాత్క్రోధోఽభిజాయతే ॥ 62 ॥
 

భావార్థం

విషయాల గురించి ఆలోచించడం వల్ల ఆసక్తి, ఆసక్తి వల్ల కోరిక, కోరిక వల్ల కోపం పుడతాయి.
 

జీవిత పాఠం

ఆలోచనలే మన జీవిత దిశను నిర్ణయిస్తాయి.
 

శ్లోకం 63
 

క్రోధాద్భవతి సమ్మోహః సమ్మోహాత్స్మృతివిభ్రమః ।
స్మృతిభ్రంశాద్బుద్ధినాశో బుద్ధినాశాత్ప్రణశ్యతి ॥ 63 ॥
 

భావార్థం

కోపం వల్ల మోహం, మోహం వల్ల జ్ఞాపకశక్తి నాశనం, దాని వల్ల బుద్ధి నాశనం, చివరకు పతనం సంభవిస్తుంది.
 

జీవిత పాఠం

అనియంత్రిత కోపం జీవితాన్ని నాశనం చేయగలదు.
 

శ్లోకం 64
 

రాగద్వేషవియుక్తైస్తు విషయానింద్రియైశ్చరన్ ।
ఆత్మవశ్యైర్విధేయాత్మా ప్రసాదమధిగచ్ఛతి ॥ 64 ॥
 

భావార్థం

రాగద్వేషాలకు లోనుకాకుండా ఇంద్రియాలను నియంత్రించేవాడు మనశ్శాంతిని పొందుతాడు.
 

జీవిత పాఠం

సమతుల్య దృక్పథం ప్రశాంతతను ఇస్తుంది.
 

శ్లోకం 65
 

ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం హానిరస్యోపజాయతే ।
ప్రసన్నచేతసో హ్యాశు బుద్ధిః పర్యవతిష్ఠతే ॥ 65 ॥
 

భావార్థం

మనశ్శాంతి కలిగినవారి దుఃఖాలు తగ్గిపోతాయి. వారి బుద్ధి స్థిరంగా ఉంటుంది.
 

జీవిత పాఠం

ప్రశాంతమైన మనస్సే నిజమైన సంపద.
 

శ్లోకం 66
 

నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న చాయుక్తస్య భావనా ।
న చాభావయతః శాంతిరశాంతస్య కుతః సుఖమ్ ॥ 66 ॥
 

భావార్థం

ఏకాగ్రత లేని వ్యక్తికి జ్ఞానం ఉండదు. శాంతి లేనివారికి సుఖం ఉండదు.
 

జీవిత పాఠం

శాంతి లేకుండా ఆనందం లేదు.
 

శ్లోకం 67
 

ఇంద్రియాణాం హి చరతాం యన్మనోఽనువిధీయతే ।
తదస్య హరతి ప్రజ్ఞాం వాయుర్నావమివాంభసి ॥ 67 ॥
 

భావార్థం

ఇంద్రియాల వెంట పరుగెత్తే మనస్సు జ్ఞానాన్ని నాశనం చేస్తుంది.
 

జీవిత పాఠం

మనస్సును నియంత్రించకపోతే లక్ష్యం దూరమవుతుంది.
 

శ్లోకం 68
 

తస్మాద్యస్య మహాబాహో నిగృహీతాని సర్వశః ।
ఇంద్రియాణీంద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా ॥ 68 ॥
 

భావార్థం

ఇంద్రియాలను పూర్తిగా అదుపులో ఉంచినవాడి జ్ఞానం స్థిరంగా ఉంటుంది.
 

జీవిత పాఠం

స్వీయ నియంత్రణ గొప్ప శక్తి.
 

శ్లోకం 69
 

యా నిశా సర్వభూతానాం తస్యాం జాగర్తి సంయమీ ।
యస్యాం జాగ్రతి భూతాని సా నిశా పశ్యతో మునేః ॥ 69 ॥
 

భావార్థం

సాధారణ మనుషులకు అజ్ఞానం ఉన్న చోట జ్ఞాని మేల్కొని ఉంటాడు.
 

జీవిత పాఠం

జ్ఞానులు ప్రపంచాన్ని భిన్నంగా చూస్తారు.
 

శ్లోకం 70
 

ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం
సముద్రమాపః ప్రవిశంతి యద్వత్ ।
తద్వత్కామా యం ప్రవిశంతి సర్వే
స శాంతిమాప్నోతి న కామకామీ ॥ 70 ॥
 

భావార్థం

ఎన్ని నదులు సముద్రంలో కలిసినా సముద్రం స్థిరంగా ఉన్నట్లే, కోరికలు వచ్చినా చలించని వ్యక్తి శాంతిని పొందుతాడు.
 

జీవిత పాఠం

కోరికలపై నియంత్రణే మనశ్శాంతికి మార్గం.
 

శ్లోకం 71
 

విహాయ కామాన్యః సర్వాన్ పుమాంశ్చరతి నిఃస్పృహః ।
నిర్మమో నిరహంకారః స శాంతిమధిగచ్ఛతి ॥ 71 ॥
 

భావార్థం

కోరికలు, మమకారం, అహంకారాన్ని విడిచినవాడు నిజమైన శాంతిని పొందుతాడు.
 

జీవిత పాఠం

వినయం మరియు వైరాగ్యం అంతరంగ శాంతిని ఇస్తాయి.
 

శ్లోకం 72
 

ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ నైనాం ప్రాప్య విముహ్యతి ।
స్థిత్వాస్యామంతకాలేఽపి బ్రహ్మనిర్వాణమృచ్ఛతి ॥ 72 ॥
 

భావార్థం

ఓ అర్జునా! ఇదే బ్రాహ్మీ స్థితి. దీనిని పొందినవాడు మోహానికి లోనుకాడు. ఈ స్థితిలో నిలిచి జీవించినవాడు మోక్షాన్ని పొందుతాడు.
 

జీవిత పాఠం

ఆత్మజ్ఞానం, సమత్వం, ఇంద్రియనిగ్రహం కలిగిన జీవితం పరమశాంతి మరియు మోక్షానికి దారి తీస్తుంది.