భగవద్గీత • అధ్యాయం 15

పురుషోత్తమ యోగం

పురుషోత్తమ యోగం

పురుషోత్తమ యోగంలో శ్రీకృష్ణుడు ఈ సంసారాన్ని పైకి వేర్లు, క్రిందికి శాఖలు విస్తరించిన అశ్వత్త వృక్షంగా వివరిస్తాడు. ఆసక్తి అనే బంధాన్ని విడిచి ఈ సంసార వృక్షాన్ని అధిగమించడం, జీవాత్మ యొక్క నిత్య స్వరూపం, దైవం వెలుగు–పోషణ–స్మృతి–జ్ఞానాలకు మూలం కావడం మరియు క్షర–అక్షరాలకు అతీతుడైన పురుషోత్తముడి తత్త్వాన్ని బోధిస్తాడు.

01
శ్లోకం 1

శ్రీభగవానువాచ ౤ ఊర్ధ్వమూలమధఃశాఖమశ్వత్థం ప్రాహురవ్యయమ్ ౤ ఛన్దాంసి యస్య పర్ణాని యస్తం వేద స వేదవిత్ ౥ ౧ ౥

భావార్థం

ఈ శ్లోకం సంసార అశ్వత్త వృక్షం, అనాసక్తి, జీవాత్మ యొక్క నిత్య స్వరూపం మరియు క్షర–అక్షరాలకు అతీతుడైన పురుషోత్తమ తత్త్వాన్ని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 1)

జీవిత పాఠం

జీవిత పాఠం: శ్లోకం 1 మారిపోతున్న ప్రపంచంలో మమకారాన్ని తగ్గించి, మన అసలు స్వరూపాన్ని గుర్తించి, ఉన్నతమైన శాశ్వత లక్ష్యంపై మనస్సును నిలపమని నేర్పుతుంది.

02
శ్లోకం 2

అధశ్చోర్ధ్వం ప్రసృతాస్తస్య శాఖా గుణప్రవృద్ధా విషయప్రవాలాః ౤ అధశ్చ మూలాన్యనుసన్తతాని కర్మానుబన్ధీని మనుష్యలోకే ౥ ౨ ౥

భావార్థం

ఈ శ్లోకం సంసార అశ్వత్త వృక్షం, అనాసక్తి, జీవాత్మ యొక్క నిత్య స్వరూపం మరియు క్షర–అక్షరాలకు అతీతుడైన పురుషోత్తమ తత్త్వాన్ని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 2)

జీవిత పాఠం

జీవిత పాఠం: శ్లోకం 2 మారిపోతున్న ప్రపంచంలో మమకారాన్ని తగ్గించి, మన అసలు స్వరూపాన్ని గుర్తించి, ఉన్నతమైన శాశ్వత లక్ష్యంపై మనస్సును నిలపమని నేర్పుతుంది.

03
శ్లోకం 3

న రూపమస్యేహ తథోపలభ్యతే నాన్తో న చాదిర్న చ సమ్ప్రతిష్ఠా ౤ అశ్వత్థమేనం సువిరూఢమూలమ్ అసఙ్గశస్త్రేణ దృఢేన ఛిత్త్వా ౥ ౩ ౥

భావార్థం

ఈ శ్లోకం సంసార అశ్వత్త వృక్షం, అనాసక్తి, జీవాత్మ యొక్క నిత్య స్వరూపం మరియు క్షర–అక్షరాలకు అతీతుడైన పురుషోత్తమ తత్త్వాన్ని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 3)

జీవిత పాఠం

జీవిత పాఠం: శ్లోకం 3 మారిపోతున్న ప్రపంచంలో మమకారాన్ని తగ్గించి, మన అసలు స్వరూపాన్ని గుర్తించి, ఉన్నతమైన శాశ్వత లక్ష్యంపై మనస్సును నిలపమని నేర్పుతుంది.

04
శ్లోకం 4

తతః పదం తత్పరిమార్గితవ్యం యస్మిన్గతా న నివర్తన్తి భూయః ౤ తమేవ చాద్యం పురుషం ప్రపద్యే యతః ప్రవృత్తిః ప్రసృతా పురాణీ ౥ ౪ ౥

భావార్థం

ఈ శ్లోకం సంసార అశ్వత్త వృక్షం, అనాసక్తి, జీవాత్మ యొక్క నిత్య స్వరూపం మరియు క్షర–అక్షరాలకు అతీతుడైన పురుషోత్తమ తత్త్వాన్ని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 4)

జీవిత పాఠం

జీవిత పాఠం: శ్లోకం 4 మారిపోతున్న ప్రపంచంలో మమకారాన్ని తగ్గించి, మన అసలు స్వరూపాన్ని గుర్తించి, ఉన్నతమైన శాశ్వత లక్ష్యంపై మనస్సును నిలపమని నేర్పుతుంది.

05
శ్లోకం 5

నిర్మానమోహా జితసఙ్గదోషా అధ్యాత్మనిత్యా వినివృత్తకామాః ౤ ద్వన్ద్వైర్విముక్తాః సుఖదుఃఖసంజ్ఞైర్ గచ్ఛన్త్యమూఢాః పదమవ్యయం తత్ ౥ ౫ ౥

భావార్థం

ఈ శ్లోకం సంసార అశ్వత్త వృక్షం, అనాసక్తి, జీవాత్మ యొక్క నిత్య స్వరూపం మరియు క్షర–అక్షరాలకు అతీతుడైన పురుషోత్తమ తత్త్వాన్ని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 5)

జీవిత పాఠం

జీవిత పాఠం: శ్లోకం 5 మారిపోతున్న ప్రపంచంలో మమకారాన్ని తగ్గించి, మన అసలు స్వరూపాన్ని గుర్తించి, ఉన్నతమైన శాశ్వత లక్ష్యంపై మనస్సును నిలపమని నేర్పుతుంది.

06
శ్లోకం 6

న తద్భాసయతే సూర్యో న శశాఙ్కో న పావకః ౤ యద్గత్వా న నివర్తన్తే తద్ధామ పరమం మమ ౥ ౬ ౥

భావార్థం

ఈ శ్లోకం సంసార అశ్వత్త వృక్షం, అనాసక్తి, జీవాత్మ యొక్క నిత్య స్వరూపం మరియు క్షర–అక్షరాలకు అతీతుడైన పురుషోత్తమ తత్త్వాన్ని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 6)

జీవిత పాఠం

జీవిత పాఠం: శ్లోకం 6 మారిపోతున్న ప్రపంచంలో మమకారాన్ని తగ్గించి, మన అసలు స్వరూపాన్ని గుర్తించి, ఉన్నతమైన శాశ్వత లక్ష్యంపై మనస్సును నిలపమని నేర్పుతుంది.

07
శ్లోకం 7

మమైవాంశో జీవలోకే జీవభూతః సనాతనః ౤ మనఃషష్ఠానీన్ద్రియాణి ప్రకృతిస్థాని కర్షతి ౥ ౭ ౥

భావార్థం

ఈ శ్లోకం సంసార అశ్వత్త వృక్షం, అనాసక్తి, జీవాత్మ యొక్క నిత్య స్వరూపం మరియు క్షర–అక్షరాలకు అతీతుడైన పురుషోత్తమ తత్త్వాన్ని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 7)

జీవిత పాఠం

జీవిత పాఠం: శ్లోకం 7 మారిపోతున్న ప్రపంచంలో మమకారాన్ని తగ్గించి, మన అసలు స్వరూపాన్ని గుర్తించి, ఉన్నతమైన శాశ్వత లక్ష్యంపై మనస్సును నిలపమని నేర్పుతుంది.

08
శ్లోకం 8

శరీరం యదవాప్నోతి యచ్చాప్యుత్క్రామతీశ్వరః ౤ గృహీత్వైతాని సంయాతి వాయుర్గన్ధానివాశయాత్ ౥ ౮ ౥

భావార్థం

ఈ శ్లోకం సంసార అశ్వత్త వృక్షం, అనాసక్తి, జీవాత్మ యొక్క నిత్య స్వరూపం మరియు క్షర–అక్షరాలకు అతీతుడైన పురుషోత్తమ తత్త్వాన్ని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 8)

జీవిత పాఠం

జీవిత పాఠం: శ్లోకం 8 మారిపోతున్న ప్రపంచంలో మమకారాన్ని తగ్గించి, మన అసలు స్వరూపాన్ని గుర్తించి, ఉన్నతమైన శాశ్వత లక్ష్యంపై మనస్సును నిలపమని నేర్పుతుంది.

09
శ్లోకం 9

శ్రోత్రం చక్షుః స్పర్శనం చ రసనం ఘ్రాణమేవ చ ౤ అధిష్ఠాయ మనశ్చాయం విషయానుపసేవతే ౥ ౯ ౥

భావార్థం

ఈ శ్లోకం సంసార అశ్వత్త వృక్షం, అనాసక్తి, జీవాత్మ యొక్క నిత్య స్వరూపం మరియు క్షర–అక్షరాలకు అతీతుడైన పురుషోత్తమ తత్త్వాన్ని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 9)

జీవిత పాఠం

జీవిత పాఠం: శ్లోకం 9 మారిపోతున్న ప్రపంచంలో మమకారాన్ని తగ్గించి, మన అసలు స్వరూపాన్ని గుర్తించి, ఉన్నతమైన శాశ్వత లక్ష్యంపై మనస్సును నిలపమని నేర్పుతుంది.

10
శ్లోకం 10

ఉత్క్రామన్తం స్థితం వాపి భుఞ్జానం వా గుణాన్వితమ్ ౤ విమూఢా నానుపశ్యన్తి పశ్యన్తి జ్ఞానచక్షుషః ౥ ౧౦ ౥

భావార్థం

ఈ శ్లోకం సంసార అశ్వత్త వృక్షం, అనాసక్తి, జీవాత్మ యొక్క నిత్య స్వరూపం మరియు క్షర–అక్షరాలకు అతీతుడైన పురుషోత్తమ తత్త్వాన్ని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 10)

జీవిత పాఠం

జీవిత పాఠం: శ్లోకం 10 మారిపోతున్న ప్రపంచంలో మమకారాన్ని తగ్గించి, మన అసలు స్వరూపాన్ని గుర్తించి, ఉన్నతమైన శాశ్వత లక్ష్యంపై మనస్సును నిలపమని నేర్పుతుంది.

11
శ్లోకం 11

యతన్తో యోగినశ్చైనం పశ్యన్త్యాత్మన్యవస్థితమ్ ౤ యతన్తోఽప్యకృతాత్మానో నైనం పశ్యన్త్యచేతసః ౥ ౧౧ ౥

భావార్థం

ఈ శ్లోకం సంసార అశ్వత్త వృక్షం, అనాసక్తి, జీవాత్మ యొక్క నిత్య స్వరూపం మరియు క్షర–అక్షరాలకు అతీతుడైన పురుషోత్తమ తత్త్వాన్ని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 11)

జీవిత పాఠం

జీవిత పాఠం: శ్లోకం 11 మారిపోతున్న ప్రపంచంలో మమకారాన్ని తగ్గించి, మన అసలు స్వరూపాన్ని గుర్తించి, ఉన్నతమైన శాశ్వత లక్ష్యంపై మనస్సును నిలపమని నేర్పుతుంది.

12
శ్లోకం 12

యదాదిత్యగతం తేజో జగద్భాసయతేఽఖిలమ్ ౤ యచ్చన్ద్రమసి యచ్చాగ్నౌ తత్తేజో విద్ధి మామకమ్ ౥ ౧౨ ౥

భావార్థం

ఈ శ్లోకం సంసార అశ్వత్త వృక్షం, అనాసక్తి, జీవాత్మ యొక్క నిత్య స్వరూపం మరియు క్షర–అక్షరాలకు అతీతుడైన పురుషోత్తమ తత్త్వాన్ని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 12)

జీవిత పాఠం

జీవిత పాఠం: శ్లోకం 12 మారిపోతున్న ప్రపంచంలో మమకారాన్ని తగ్గించి, మన అసలు స్వరూపాన్ని గుర్తించి, ఉన్నతమైన శాశ్వత లక్ష్యంపై మనస్సును నిలపమని నేర్పుతుంది.

13
శ్లోకం 13

గామావిశ్య చ భూతాని ధారయామ్యహమోజసా ౤ పుష్ణామి చౌషధీః సర్వాః సోమో భూత్వా రసాత్మకః ౥ ౧౩ ౥

భావార్థం

ఈ శ్లోకం సంసార అశ్వత్త వృక్షం, అనాసక్తి, జీవాత్మ యొక్క నిత్య స్వరూపం మరియు క్షర–అక్షరాలకు అతీతుడైన పురుషోత్తమ తత్త్వాన్ని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 13)

జీవిత పాఠం

జీవిత పాఠం: శ్లోకం 13 మారిపోతున్న ప్రపంచంలో మమకారాన్ని తగ్గించి, మన అసలు స్వరూపాన్ని గుర్తించి, ఉన్నతమైన శాశ్వత లక్ష్యంపై మనస్సును నిలపమని నేర్పుతుంది.

14
శ్లోకం 14

అహం వైశ్వానరో భూత్వా ప్రాణినాం దేహమాశ్రితః ౤ ప్రాణాపానసమాయుక్తః పచామ్యన్నం చతుర్విధమ్ ౥ ౧౪ ౥

భావార్థం

ఈ శ్లోకం సంసార అశ్వత్త వృక్షం, అనాసక్తి, జీవాత్మ యొక్క నిత్య స్వరూపం మరియు క్షర–అక్షరాలకు అతీతుడైన పురుషోత్తమ తత్త్వాన్ని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 14)

జీవిత పాఠం

జీవిత పాఠం: శ్లోకం 14 మారిపోతున్న ప్రపంచంలో మమకారాన్ని తగ్గించి, మన అసలు స్వరూపాన్ని గుర్తించి, ఉన్నతమైన శాశ్వత లక్ష్యంపై మనస్సును నిలపమని నేర్పుతుంది.

15
శ్లోకం 15

సర్వస్య చాహం హృది సన్నివిష్టో మత్తః స్మృతిర్జ్ఞానమపోహనం చ ౤ వేదైశ్చ సర్వైరహమేవ వేద్యో వేదాన్తకృద్వేదవిదేవ చాహమ్ ౥ ౧౫ ౥

భావార్థం

ఈ శ్లోకం సంసార అశ్వత్త వృక్షం, అనాసక్తి, జీవాత్మ యొక్క నిత్య స్వరూపం మరియు క్షర–అక్షరాలకు అతీతుడైన పురుషోత్తమ తత్త్వాన్ని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 15)

జీవిత పాఠం

జీవిత పాఠం: శ్లోకం 15 మారిపోతున్న ప్రపంచంలో మమకారాన్ని తగ్గించి, మన అసలు స్వరూపాన్ని గుర్తించి, ఉన్నతమైన శాశ్వత లక్ష్యంపై మనస్సును నిలపమని నేర్పుతుంది.

16
శ్లోకం 16

ద్వావిమౌ పురుషౌ లోకే క్షరశ్చాక్షర ఏవ చ ౤ క్షరః సర్వాణి భూతాని కూటస్థోఽక్షర ఉచ్యతే ౥ ౧౬ ౥

భావార్థం

ఈ శ్లోకం సంసార అశ్వత్త వృక్షం, అనాసక్తి, జీవాత్మ యొక్క నిత్య స్వరూపం మరియు క్షర–అక్షరాలకు అతీతుడైన పురుషోత్తమ తత్త్వాన్ని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 16)

జీవిత పాఠం

జీవిత పాఠం: శ్లోకం 16 మారిపోతున్న ప్రపంచంలో మమకారాన్ని తగ్గించి, మన అసలు స్వరూపాన్ని గుర్తించి, ఉన్నతమైన శాశ్వత లక్ష్యంపై మనస్సును నిలపమని నేర్పుతుంది.

17
శ్లోకం 17

ఉత్తమః పురుషస్త్వన్యః పరమాత్మేత్యుదాహృతః ౤ యో లోకత్రయమావిశ్య బిభర్త్యవ్యయ ఈశ్వరః ౥ ౧౭ ౥

భావార్థం

ఈ శ్లోకం సంసార అశ్వత్త వృక్షం, అనాసక్తి, జీవాత్మ యొక్క నిత్య స్వరూపం మరియు క్షర–అక్షరాలకు అతీతుడైన పురుషోత్తమ తత్త్వాన్ని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 17)

జీవిత పాఠం

జీవిత పాఠం: శ్లోకం 17 మారిపోతున్న ప్రపంచంలో మమకారాన్ని తగ్గించి, మన అసలు స్వరూపాన్ని గుర్తించి, ఉన్నతమైన శాశ్వత లక్ష్యంపై మనస్సును నిలపమని నేర్పుతుంది.

18
శ్లోకం 18

యస్మాత్క్షరమతీతోఽహమక్షరాదపి చోత్తమః ౤ అతోఽస్మి లోకే వేదే చ ప్రథితః పురుషోత్తమః ౥ ౧౮ ౥

భావార్థం

ఈ శ్లోకం సంసార అశ్వత్త వృక్షం, అనాసక్తి, జీవాత్మ యొక్క నిత్య స్వరూపం మరియు క్షర–అక్షరాలకు అతీతుడైన పురుషోత్తమ తత్త్వాన్ని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 18)

జీవిత పాఠం

జీవిత పాఠం: శ్లోకం 18 మారిపోతున్న ప్రపంచంలో మమకారాన్ని తగ్గించి, మన అసలు స్వరూపాన్ని గుర్తించి, ఉన్నతమైన శాశ్వత లక్ష్యంపై మనస్సును నిలపమని నేర్పుతుంది.

19
శ్లోకం 19

యో మామేవమసమ్మూఢో జానాతి పురుషోత్తమమ్ ౤ స సర్వవిద్భజతి మాం సర్వభావేన భారత ౥ ౧౯ ౥

భావార్థం

ఈ శ్లోకం సంసార అశ్వత్త వృక్షం, అనాసక్తి, జీవాత్మ యొక్క నిత్య స్వరూపం మరియు క్షర–అక్షరాలకు అతీతుడైన పురుషోత్తమ తత్త్వాన్ని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 19)

జీవిత పాఠం

జీవిత పాఠం: శ్లోకం 19 మారిపోతున్న ప్రపంచంలో మమకారాన్ని తగ్గించి, మన అసలు స్వరూపాన్ని గుర్తించి, ఉన్నతమైన శాశ్వత లక్ష్యంపై మనస్సును నిలపమని నేర్పుతుంది.

20
శ్లోకం 20

ఇతి గుహ్యతమం శాస్త్రమిదముక్తం మయానఘ ౤ ఏతద్బుద్ధ్వా బుద్ధిమాన్స్యాత్కృతకృత్యశ్చ భారత ౥ ౨౦ ౥

భావార్థం

ఈ శ్లోకం సంసార అశ్వత్త వృక్షం, అనాసక్తి, జీవాత్మ యొక్క నిత్య స్వరూపం మరియు క్షర–అక్షరాలకు అతీతుడైన పురుషోత్తమ తత్త్వాన్ని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 20)

జీవిత పాఠం

జీవిత పాఠం: శ్లోకం 20 మారిపోతున్న ప్రపంచంలో మమకారాన్ని తగ్గించి, మన అసలు స్వరూపాన్ని గుర్తించి, ఉన్నతమైన శాశ్వత లక్ష్యంపై మనస్సును నిలపమని నేర్పుతుంది.