గుణత్రయ విభాగ యోగం
గుణత్రయ విభాగ యోగంలో శ్రీకృష్ణుడు ప్రకృతికి చెందిన మూడు గుణాలైన సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు జీవిని ఎలా బంధిస్తాయో వివరిస్తాడు. వాటి లక్షణాలు, కర్మపై ప్రభావం, ఫలితాలు మరియు గుణాలకు అతీతుడైన వ్యక్తి యొక్క సమత్వం, అనాసక్తి, అనన్యభక్తి లక్షణాలను బోధిస్తాడు.
శ్రీభగవానువాచ పరం భూయః ప్రవక్ష్యామి జ్ఞానానాం జ్ఞానముత్తమమ్ యజ్జ్ఞాత్వా మునయః సర్వే పరాం సిద్ధిమితో గతాః ౧
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 1)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 1 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.
ఇదం జ్ఞానముపాశ్రిత్య మమ సాధర్మ్యమాగతాః సర్గేఽపి నోపజాయన్తే ప్రలయే న వ్యథన్తి చ ౨
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 2)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 2 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.
మమ యోనిర్మహద్బ్రహ్మ తస్మిన్గర్భం దధామ్యహమ్ సమ్భవః సర్వభూతానాం తతో భవతి భారత ౩
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 3)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 3 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.
సర్వయోనిషు కౌన్తేయ మూర్తయః సమ్భవన్తి యాః తాసాం బ్రహ్మ మహద్యోనిరహం బీజప్రదః పితా ౪
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 4)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 4 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.
సత్త్వం రజస్తమ ఇతి గుణాః ప్రకృతిసమ్భవాః నిబధ్నన్తి మహాబాహో దేహే దేహినమవ్యయమ్ ౫
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 5)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 5 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.
తత్ర సత్త్వం నిర్మలత్వాత్ప్రకాశకమనామయమ్ సుఖసఙ్గేన బధ్నాతి జ్ఞానసఙ్గేన చానఘ ౬
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 6)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 6 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.
రజో రాగాత్మకం విద్ధి తృష్ణాసఙ్గసముద్భవమ్ తన్నిబధ్నాతి కౌన్తేయ కర్మసఙ్గేన దేహినమ్ ౭
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 7)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 7 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.
తమస్త్వజ్ఞానజం విద్ధి మోహనం సర్వదేహినామ్ ప్రమాదాలస్యనిద్రాభిస్తన్నిబధ్నాతి భారత ౮
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 8)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 8 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.
సత్త్వం సుఖే సఞ్జయతి రజః కర్మణి భారత జ్ఞానమావృత్య తు తమః ప్రమాదే సఞ్జయత్యుత ౯
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 9)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 9 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.
రజస్తమశ్చాభిభూయ సత్త్వం భవతి భారత రజః సత్త్వం తమశ్చైవ తమః సత్త్వం రజస్తథా ౧౦
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 10)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 10 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.
సర్వద్వారేషు దేహేఽస్మిన్ప్రకాశ ఉపజాయతే జ్ఞానం యదా తదా విద్యాద్వివృద్ధం సత్త్వమిత్యుత ౧౧
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 11)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 11 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.
లోభః ప్రవృత్తిరారమ్భః కర్మణామశమః స్పృహా రజస్యేతాని జాయన్తే వివృద్ధే భరతర్షభ ౧౨
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 12)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 12 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.
అప్రకాశోఽప్రవృత్తిశ్చ ప్రమాదో మోహ ఏవ చ తమస్యేతాని జాయన్తే వివృద్ధే కురునన్దన ౧౩
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 13)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 13 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.
యదా సత్త్వే ప్రవృద్ధే తు ప్రలయం యాతి దేహభృత్ తదోత్తమవిదాం లోకానమలాన్ప్రతిపద్యతే ౧౪
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 14)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 14 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.
రజసి ప్రలయం గత్వా కర్మసఙ్గిషు జాయతే తథా ప్రలీనస్తమసి మూఢయోనిషు జాయతే ౧౫
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 15)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 15 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.
కర్మణః సుకృతస్యాహుః సాత్త్వికం నిర్మలం ఫలమ్ రజసస్తు ఫలం దుఃఖమజ్ఞానం తమసః ఫలమ్ ౧౬
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 16)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 16 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.
సత్త్వాత్సఞ్జాయతే జ్ఞానం రజసో లోభ ఏవ చ ప్రమాదమోహౌ తమసో భవతోఽజ్ఞానమేవ చ ౧౭
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 17)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 17 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.
ఊర్ధ్వం గచ్ఛన్తి సత్త్వస్థా మధ్యే తిష్ఠన్తి రాజసాః జఘన్యగుణవృత్తిస్థా అధో గచ్ఛన్తి తామసాః ౧౮
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 18)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 18 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.
నాన్యం గుణేభ్యః కర్తారం యదా ద్రష్టానుపశ్యతి గుణేభ్యశ్చ పరం వేత్తి మద్భావం సోఽధిగచ్ఛతి ౧౯
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 19)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 19 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.
గుణానేతానతీత్య త్రీన్దేహీ దేహసముద్భవాన్ జన్మమృత్యుజరాదుఃఖైర్విముక్తోఽమృతమశ్నుతే ౨౦
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 20)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 20 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.
అర్జున ఉవాచ కైర్లిఙ్గైస్త్రీన్గుణానేతానతీతో భవతి ప్రభో కిమాచారః కథం చైతాంస్త్రీన్గుణానతివర్తతే ౨౧
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 21)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 21 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.
శ్రీభగవానువాచ ప్రకాశం చ ప్రవృత్తిం చ మోహమ ఏవ చ పాణ్డవ న ద్వేష్టి సమ్ప్రవృత్తాని న నివృత్తాని కాఙ్క్షతి ౨౨
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 22)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 22 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.
ఉదాసీనవదాసీనో గుణైర్యో న విచాల్యతే గుణా వర్తన్త ఇత్యేవ యోఽవతిష్ఠతి నేఙ్గతే ౨౩
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 23)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 23 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.
సమదుఃఖసుఖః స్వస్థః సమలోష్టాశ్మకాఞ్చనః తుల్యప్రియాప్రియో ధీరస్తుల్యనిన్దాత్మసంస్తుతిః ౨౪
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 24)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 24 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.
మానాపమానయోస్తుల్యస్తుల్యో మిత్రారిపక్షయోః సర్వారమ్భపరిత్యాగీ గుణాతీతః స ఉచ్యతే ౨౫
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 25)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 25 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.
మాం చ యోఽవ్యభిచారేణ భక్తియోగేన సేవతే స గుణాన్సమతీత్యైతాన్బ్రహ్మభూయాయ కల్పతే ౨౬
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 26)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 26 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.
బ్రహ్మణో హి ప్రతిష్ఠాహమమృతస్యావ్యయస్య చ శాశ్వతస్య చ ధర్మస్య సుఖస్యైకాన్తికస్య చ ౨౭
ఈ శ్లోకం సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాల స్వభావం, అవి మనస్సు–కర్మ–జీవితంపై చూపే ప్రభావం మరియు గుణాతీత స్థితిని వివరిస్తుంది. (శ్లోకం 27)
జీవిత పాఠం: శ్లోకం 27 మనలో ఏ గుణం ప్రభావం చూపుతోందో గమనించి, ఆ గుణంతో మన అసలు స్వరూపాన్ని కలపకుండా సమత్వం మరియు వివేకంతో జీవించమని నేర్పుతుంది.