ಸ್ವರ್ಗಾರೋಹಣ ಪರ್ವ

ಸ್ವರ್ಗ ತಲುಪಿದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ದೇವತೆಗಳ ನಡುವೆ ದುರ್ಯೋಧನನು ವೈಭವದಿಂದ ಕುಳಿತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಜೂಜಾಟ, ದ್ರೌಪದಿಯ ಅವಮಾನ, ವನವಾಸ ಮತ್ತು ಕುರುವಂಶದ ವಿನಾಶದ ನೆನಪುಗಳಿಂದ ಅವನು ಅಚ್ಚರಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ದುರ್ಯೋಧನನೊಂದಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಸುಖ ಬೇಡವೆಂದು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಭೌತಿಕ ವೈರಾಗ್ಯ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕ್ಷತ್ರಿಯಧರ್ಮದಂತೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ದುರ್ಯೋಧನನು ವೀರರ ಲೋಕ ಪಡೆದಿದ್ದಾನೆಂದು ನಾರದನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಆದರೂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಗಮನ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯಜನರತ್ತ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಸಹೋದರರು, ಕರ್ಣ, ದ್ರೌಪದಿ, ಅವಳ ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮರಣಿಸಿದ ವೀರರು ಎಲ್ಲಿದ್ದಾರೆಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ.

ಈ ಆರಂಭವು ಬಹುಮಾನ–ಶಿಕ್ಷೆಯ ಸರಳ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿಸಿ ಭೌತಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಿಂತ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ದೈವಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಎದುರುಗಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ತನ್ನ ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ಸಂಗಾತಿಗಳು ಬೇರೆಡೆ ಇದ್ದರೆ ಸುಖಕರ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೂ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲವೆಂದು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕುಂತಿಯಿಂದ ಕರ್ಣನು ತನ್ನ ಸಹೋದರನೆಂಬ ಸತ್ಯ ತಿಳಿದ ನಂತರ ಅವನನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಅವನ ಒತ್ತಾಯದಿಂದ ದೈವಿಕ ದೂತನು ಅವನು ಹುಡುಕುವವರು ಇದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳಲಾದ ಸ್ಥಳದತ್ತ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ.

ಮಾರ್ಗ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವರ್ಗದ ಪ್ರಕಾಶದ ಬದಲು ಕತ್ತಲೆ, ದುರ್ವಾಸನೆ, ಭಯಾನಕ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಪಿಗಳ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರದೇಶ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗವು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸುಖ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಬಂಧಿತರಾದವರೊಂದಿಗೆ ಇರುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಮೌಲ್ಯ.

ಭಯಾನಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಗುವ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹಿಂದಿರುಗಲು ಯೋಚಿಸುವಾಗ ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಧ್ವನಿಗಳು ಅವನನ್ನು ಉಳಿಯಲು ಕೇಳುತ್ತವೆ; ಅವನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಿಂದ ತಮ್ಮ ನೋವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತವೆ.

ಆ ಧ್ವನಿಗಳು ಕರ್ಣ, ಭೀಮ, ಅರ್ಜುನ, ನಕುಲ, ಸಹದೇವ, ದ್ರೌಪದಿ, ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದಿಯ ಪುತ್ರರೆಂದು ತಮ್ಮನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ.

ತಾನು ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ವೀರರೆಂದು ತಿಳಿದವರು ನೋವಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ದುರ್ಯೋಧನನು ಸ್ವರ್ಗ ವೈಭವದಲ್ಲಿರುವುದು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಈ ಗೊಂದಲ ದೇವತೆಗಳ ಮೇಲೂ ಧರ್ಮದ ಮೇಲೂ ಕೋಪವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ; ನ್ಯಾಯ ತಲೆಕೆಳಗಾದಂತೆ ಕಾಣುವ ಈ ಕ್ಷಣ ಅವನ ಅಂತಿಮ ಯಾತ್ರೆಯ ತೀವ್ರ ನೈತಿಕ ಸಂಕಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ದೈವಿಕ ದೂತನು ಹಿಂದಿರುಗಲು ಹೇಳಿದರೂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಿಯಜನರ ನೋವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಾದರೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕಿಂತ ಅವರೊಂದಿಗೇ ಉಳಿಯುವುದಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಈ ನಿರ್ಧಾರ ಹಿಂದಿನ ಪರ್ವದ ನಾಯಿ ಘಟನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತನಾದವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕಾದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಅವನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಇದು ಪರೀಕ್ಷೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವ ಮುನ್ನವೇ ಅವನು ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಪ್ರತಿಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆ ಇಲ್ಲದೆ ನೋವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಸಿದ್ಧತೆಯಲ್ಲೇ ಇದರ ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯ ಇದೆ.

ದೂತನು ಇಂದ್ರನಿಗೆ ನಿರ್ಧಾರ ತಿಳಿಸಲು ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾನೆ; ಈಗ ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯ ಬಹಿರಂಗಗೊಳ್ಳಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಇಂದ್ರ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವತೆಗಳು ಬಂದಾಗ ಕತ್ತಲೆ, ದುರ್ವಾಸನೆ ಮತ್ತು ಯಾತನೆಗಳು ತಕ್ಷಣ ಅಳಿದುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಕಂಡದ್ದು ದೈವಿಕವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾದ ದೃಶ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಒಳ್ಳೆಯ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವನ್ನು ರಾಜರು ಅನುಭವಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಇಂದ್ರನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ದ್ರೋಣನಿಗೆ ಬಳಸಿದ ಮೋಸದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನುಭವವನ್ನೂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ತೋರಿಸಲಾಯಿತು.

ಧರ್ಮನು ಇದನ್ನು ತನ್ನ ಮಗನ ಮತ್ತೊಂದು ಪರೀಕ್ಷೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅರಣ್ಯದ ಸರೋವರದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ನಾಯಿಯ ರೂಪದ ಹಿಂದಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದಿ ಶಾಶ್ವತ ನರಕಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಲ್ಲ. ಅವರೊಂದಿಗೆ ಉಳಿಯುವ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ನಿರ್ಧಾರ ಅವನ ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೆಯ ಅಚಲತೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ದೇವತೆಗಳು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ದಿವ್ಯ ಗಂಗೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ಪವಿತ್ರ ಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅವನು ಮಾನವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ದಿವ್ಯ ರೂಪ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಆ ಪರಿವರ್ತನೆಯೊಂದಿಗೆ ದುಃಖ, ದೈಹಿಕ ನೋವು ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ವೈರಾಗ್ಯ ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ. ಅಂತಿಮ ಪರ್ವದ ಸ್ವರ್ಗವು ಮರಣಾನಂತರದ ರಾಜಕೀಯದ ಮುಂದುವರಿಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ.

ಈಗ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಭೂಮಿಯ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದ ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ವೀರರನ್ನು ಕಾಣಬಲ್ಲನು.

ಅವನ ಆರೋಹಣವು ಸ್ವರ್ಗವೆಂಬ ಸ್ಥಳ ತಲುಪುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಮಾನವ ಕೋಪ ಮತ್ತು ದುಃಖವಿಲ್ಲದೆ ನೋಡುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಾಗಿದೆ.

ದಿವ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ದಿವ್ಯ ವೈಭವದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಅವನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಯುದ್ಧವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಸ್ನೇಹ ಈಗ ವಿಶಾಲ ದೈವಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದೆ.

ಕರ್ಣನನ್ನು ಸೂರ್ಯಸಮಾನ ಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ, ಭೀಮನನ್ನು ಅವನ ದೈವಿಕ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಕ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ, ನಕುಲ, ಸಹದೇವ, ದ್ರೌಪದಿ ಮತ್ತು ಇತರ ವೀರರನ್ನು ಅವರ ಯೋಗ್ಯ ದಿವ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

ಈ ಪುನರ್ಮಿಲನ ಸ್ವರ್ಗ ಪ್ರವೇಶದ ವೇಳೆ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ಕಾಡಿದ ಅನ್ಯಾಯದ ಭಾವವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಯಾನಕ ದೃಶ್ಯ ಅವನ ಅಂತಿಮ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.

ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ತಕ್ಷಣದ ವೈರಾಗ್ಯ ಈಗ ಹಿಂದೆ ಉಳಿದು, ಕರ್ಮ, ದೈವಿಕ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಭೌತಿಕ ಪಾತ್ರಗಳ ವಿಶಾಲ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವರ ಜೀವನಗಳನ್ನು ಮರುಅರ್ಥೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಂತಿಮ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳ ದೈವಿಕ ಗತಿಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭೀಷ್ಮನು ವಸುಗಳಿಗೆ, ದ್ರೋಣನು ಬೃಹಸ್ಪತಿಗೆ, ಕರ್ಣನು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಮತ್ತು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಅಗ್ನಿದೇವತೆಗೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ.

ಸೋಮನ ಪುತ್ರ ವರ್ಚಸನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಭಿಮನ್ಯು ಸೋಮನಿಗೆ ಮರಳುತ್ತಾನೆ. ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಾರಿ ಉನ್ನತ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಪಾಂಡು ಕುಂತಿ ಮತ್ತು ಮಾದ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ಇಂದ್ರನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ.

ಬಲರಾಮನು ಅನಂತನೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಶಾಶ್ವತ ನಾರಾಯಣನ ಅಂಶವೆಂದು ಹೇಳಲಾದ ಕೃಷ್ಣನು ನಾರಾಯಣನಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇತರ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಯೋಧರೂ ತಮ್ಮ ದೈವಿಕ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಅಂತಿಮ ಗುರುತುಗಳು ಮಹಾಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವಮಟ್ಟದ ಸಮಾಪ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ: ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿದವರು ತಮ್ಮ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಮೂಲ ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಮರಳುತ್ತಾರೆ.

ಅಂತಿಮ ಪರ್ವ ಮತ್ತೊಂದು ಯುದ್ಧದಿಂದಲ್ಲ, ಹೇಳಲಾದ ಪವಿತ್ರ ಇತಿಹಾಸದ ಚಿಂತನೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಭಾರತವಂಶದ ಮಾನವ ಸಂಘರ್ಷಗಳನ್ನು ಕರ್ತವ್ಯ, ಕರ್ಮ, ಫಲ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯ ವಿಶಾಲ ಚಿಂತನೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಂತಿಮ ಬೋಧನೆಯ ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ ಧರ್ಮ ಶಾಶ್ವತ; ಸುಖ ಮತ್ತು ದುಃಖ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ. ಸಂಪತ್ತು, ಅಧಿಕಾರ, ಜಯ, ಶೋಕ ಮತ್ತು ದೇಹಜೀವನವೂ ಕಳೆಯುತ್ತವೆ.

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಅಂತಿಮ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಈ ಬೋಧನೆಗೆ ಮಾನವ ರೂಪ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಸ್ವರ್ಗವೇ ಬೇಡಿದಂತೆ ಕಂಡರೂ ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸದೆ ಅವನು ಉನ್ನತ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಸ್ವರ್ಗಾರೋಹಣ ಪರ್ವದೊಂದಿಗೆ ಹದಿನೆಂಟು ಪರ್ವಗಳ ಯಾತ್ರೆ ವಂಶದ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಸಂಘರ್ಷದಿಂದ ತ್ಯಾಗ, ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಅತೀತ ಸ್ಥಿತಿವರೆಗೆ ಬಂದು ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಯ ಮತ್ತು ನಷ್ಟದ ನಂತರವೂ ಉಳಿಯುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಮಹಾಭಾರತ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತದೆ.