ಮಹಾಪ್ರಸ್ಥಾನಿಕ ಪರ್ವ

ಯಾದವರ ವಿನಾಶ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ ನಿರ್ಗಮನದ ಸುದ್ದಿ ತಿಳಿದ ನಂತರ ಕಾಲವು ಪಾಂಡವರ ಯುಗವನ್ನು ಅಂತ್ಯದತ್ತ ತಂದಿದೆ ಎಂದು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಜುನ, ಭೀಮ, ನಕುಲ ಮತ್ತು ಸಹದೇವರೂ ಅವನ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ.

ಅಭಿಮನ್ಯು ಮತ್ತು ಉತ್ತರೆಯ ಮಗ ಪರೀಕ್ಷಿತನನ್ನು ಕುರು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜನಾಗಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಾದವ ವಂಶದ ಉಳಿದ ವಜ್ರನಿಗೆ ಯಾದವ ಪ್ರದೇಶದ ಆಡಳಿತ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೃಷ್ಣ, ಬಲರಾಮ ಮತ್ತು ಮೃತ ಬಂಧುಗಳಿಗಾಗಿ ಪಾಂಡವರು ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ದಾನ ನೀಡಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿ, ತಮ್ಮ ರಾಜರು ತೆರಳುವ ವಿಚಾರದಿಂದ ದುಃಖಿಸುವ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಈ ರಾಜ್ಯತ್ಯಾಗ ಸೋಲಿನಿಂದ ಪಲಾಯನವಲ್ಲ. ಜಯ, ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದ ನಂತರ ಒಮ್ಮೆ ಅಪಾರ ರಕ್ತಪಾತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಾಂಡವರು ಸ್ವಯಂ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪಾಂಡವರು ರಾಜವಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತ್ಯಾಗಿಗಳ ಸರಳ ವೇಷ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ದ್ರೌಪದಿಯೂ ಅರಮನೆಯಲ್ಲೇ ಉಳಿಯದೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಂತಿಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡುತ್ತಾಳೆ.

ಅವರು ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ದೀರ್ಘ ಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸೈನಿಕ ಅಭಿಯಾನವೂ ಅಲ್ಲ, ರಾಜಯಾತ್ರೆಯೂ ಅಲ್ಲ; ಜಯ, ಸಂಪತ್ತು ಅಥವಾ ಮರಳುವ ಗುರಿಯಿಲ್ಲ.

ಒಂದು ನಾಯಿ ಅವರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಅದು ಹೊರಟ ರಾಜನೊಂದಿಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಸಾಗುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಈ ಯಾತ್ರೆ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಯೋಧರು, ರಾಜರು, ಪತಿಗಳು, ವಿಜಯಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಗಾರರು ಎಂಬ ಹಿಂದಿನ ಗುರುತುಗಳಿಂದ ದೂರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹುದ್ದೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ ತೆರವಾದಾಗ ಉಳಿಯುವುದು ಸ್ವಭಾವ ಮಾತ್ರ.

ಕಠಿಣ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುವಾಗ ದ್ರೌಪದಿ ಮೊದಲು ಬೀಳುತ್ತಾಳೆ. ಅನೇಕ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಪಾಂಡವರಿಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯಾಗಿ ಬದುಕಿದ ಅವಳು ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಏಕೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭೀಮನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ.

ಐವರ ಪತ್ನಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ದ್ರೌಪದಿಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನತ್ತ ವಿಶೇಷ ಪಕ್ಷಪಾತವಿತ್ತು ಎಂದು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಪೂರ್ಣತೆಯೇ ಅವಳ ಪತನದ ಕಾರಣವೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹಿಂದಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಪ್ರೀತಿಯ ಕೊರತೆ ಅಲ್ಲ; ಅಂತಿಮ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಉಳಿದ ಆಸಕ್ತಿಯ ಫಲವನ್ನು ತಾವೇ ಎದುರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ತತ್ವ.

ದ್ರೌಪದಿಯ ಪತನ ಪರ್ವದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ: ಮಹಾನ್ ಮತ್ತು ಧರ್ಮನಿಷ್ಠರನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಆಂತರಿಕ ದೋಷಗಳಿಂದ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದ್ರೌಪದಿಯ ನಂತರ ಸಹದೇವನು ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನ, ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಸಹೋದರನು ಏಕೆ ಮುಂದುವರಿಯಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭೀಮನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ.

ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಮನಾರೂ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಸಹದೇವನು ಒಳಗೊಳಗೆ ಭಾವಿಸಿದ್ದ ಎಂದು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಜ್ಞಾನ ನಿಜವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದರ ಮೇಲಿನ ಗರ್ವ ಉಳಿದಿತ್ತು.

ನಂತರ ನಕುಲನು ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಅಪೂರ್ವ ಸೌಂದರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಗರ್ವಿಸಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಮನಿಲ್ಲ ಎಂದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಎಂದು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಜೋಡಿ ಸಹೋದರರ ಪತನದ ಪಾಠ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿದೆ: ಪ್ರತಿಭೆ ದೋಷವಲ್ಲ; ಆದರೆ ಆ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ತಾನು ಇತರರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಂಪೂರ್ಣ ವೈರಾಗ್ಯಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿ.

ನಂತರ ಅರ್ಜುನನು ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಗಾಂಡೀವಧಾರಿ, ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ ಸಂಗಾತಿಯಾದ ಮಹಾಯೋಧನು ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಏಕೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭೀಮನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ.

ತನ್ನ ಯುದ್ಧಪಾಟವದ ಮೇಲಿನ ಅಪಾರ ವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅರ್ಜುನನು ಮಾಡಿದ್ದ ಗರ್ವದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಾಧನೆಗಳು ಮಹತ್ತಾಗಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಅಹಂಕಾರ ಉಳಿದಿತ್ತು.

ಈ ಪತನ ಅರ್ಜುನನ ವೀರತೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮಹಾಕೃತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಹಂಕಾರತ್ಯಾಗ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರ್ವ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಅರ್ಜುನನ ಪತನದೊಂದಿಗೆ ಕೃಷ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದ ಮಹಾನಾಯಕನ ಪಥವೂ ಮುಗಿದು ವೀರಯುಗದ ಅಂತ್ಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಭೀಮನೂ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಏಕೈಕ ಮಾನವ ಯಾತ್ರಿಕನಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಬೀಳುವ ಮೊದಲು ಜೀವಮಾನವಿಡೀ ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಬದುಕಿದ ತಾನು ಏಕೆ ವಿಫಲನಾದೆ ಎಂದು ಭೀಮನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ.

ಅವನ ಅತಿಯಾದ ಆಹಾರಾಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಬಲದ ಮೇಲಿನ ಗರ್ವವೇ ಉಳಿದ ದೋಷಗಳೆಂದು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.

ಭೀಮನ ಪತನ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೋವುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಅನೇಕ ಸಂಕಟಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ರಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಅತಿ ಸಮೀಪದ ಸಂಗಾತಿ. ಆದರೂ ಅಂತಿಮ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮೀಯತೆ ಅಥವಾ ಹಿಂದಿನ ಸೇವೆಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಇಲ್ಲ.

ಈಗ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ನಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾನೆ. ವನವಾಸ, ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದಿ ಅವನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಲ್ಲ.

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ನಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಇಂದ್ರನು ದಿವ್ಯರಥದಲ್ಲಿ ಬಂದು ದೇಹಸಹಿತ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಬರಲು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಮೊದಲ ಪ್ರಶ್ನೆ ತನ್ನ ಫಲದ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲ; ದ್ರೌಪದಿ ಮತ್ತು ಸಹೋದರರು ಎಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ.

ಅವರು ತಮ್ಮ ಯೋಗ್ಯ ಗಮ್ಯ ತಲುಪಿದ್ದಾರೆಂದು ಇಂದ್ರನು ಹೇಳಿ ರಥಕ್ಕೆ ಏರಲು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ಷರತ್ತು ಉಳಿದಿದೆ: ನಾಯಿಯನ್ನು ಜೊತೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಈ ಕ್ಷಣ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಹಾಪ್ರಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೈತಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯ, ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಂಗಾತಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕಾಗಿ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆಯೇ ಎಂಬುದು ಕೊನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಇಂದ್ರನ ಷರತ್ತನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಆಶ್ರಯಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಜೀವಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದು ಮಹಾ ಅಧರ್ಮ; ಅಂತಹ ದ್ರೋಹದ ಮೂಲಕ ಸ್ವರ್ಗ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನೇ ತ್ಯಜಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.

ದ್ರೌಪದಿ ಮತ್ತು ಸಹೋದರರು ಬಿದ್ದಾಗ ಹಿಂದಿರುಗಲಿಲ್ಲವೆಂದು ಇಂದ್ರನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಮೃತರಿಗೆ ಈಗ ಸಹಾಯ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಜೀವಂತ ನಾಯಿ ಇನ್ನೂ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.

ಆಗ ನಾಯಿ ರೂಪ ಬದಲಿಸಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ದೈವಿಕ ತಂದೆ ಧರ್ಮದೇವನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂಗಾತಿತನವು ಕರುಣೆ, ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಸ್ಥಿರತೆಯ ಅಂತಿಮ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿತ್ತು.

ದುರ್ಬಲ ಜೀವಿಗೆ ದ್ರೋಹ ಮಾಡಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವರ್ಗ ಪಡೆಯಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಕಾರಣ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. Book 17 ಸ್ವರ್ಗದ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಮುಗಿದು ಮುಂದಿನ ಕಥೆ ಸ್ವರ್ಗಾರೋಹಣ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ.