ಉತ್ತರಕಾಂಡ

ಋಷಿಗಳು ರಾಕ್ಷಸರ ಉಗಮ, ವಿಶ್ರವಸ್–ಕುಬೇರರ ವಂಶ ಮತ್ತು ರಾವಣ ಹಾಗೂ ಅವನ ಸಹೋದರರ ಜನನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ರಾವಣನ ತಪಸ್ಸು, ವರಗಳು, ವಿಜಯಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಜಿತನ ಏರಿಕೆಯ ಕಥೆಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ಹನುಮಂತನ ಬಾಲ್ಯದ ಶಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ರಕ್ಷಣೆ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡುವ ಶಾಪವು ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಂಬವಂತನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.

ಸೀತೆಯ ಲಂಕಾವಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಜನರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಮಾತುಗಳಿರುವುದನ್ನು ರಾಮನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಅವಳ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಗರ್ಭಿಣಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಮ ಪ್ರದೇಶದ ಬಳಿ ಬಿಡಲು ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಸೀತೆಗೆ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

ಅಲ್ಲಿ ಕುಶ ಮತ್ತು ಲವ ಜನಿಸಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯಿಂದ ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ರಾಮಾಯಣ ಪಠಣ ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ.

ತಪಸ್ವಿಗಳು ಲವಣನಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ; ಶತ್ರುಘ್ನನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ತೆರಳುತ್ತಾನೆ.

ಲವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಮಧು ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಬಾಲಕನ ಮರಣವನ್ನು ಯುಗದ ಸಾಮಾಜಿಕ–ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಮದ ವ್ಯತ್ಯಯದೊಂದಿಗೆ ಕಥೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.

ರಾಮನು ಶಂಬೂಕನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಬಾಲಕ ಪುನರ್ಜೀವನ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಚರ್ಚಿತ ಘಟನೆ.

ರಾಮನು ದೊಡ್ಡ ರಾಜಯಾಗಗಳನ್ನು ಯೋಚಿಸಿ ಅಶ್ವಮೇಧವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ.

ಈ ಮಹಾಯಾಗವೇ ಲವ–ಕುಶರ ರಾಮಾಯಣ ಪಠಣಕ್ಕೆ ವೇದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಲವ–ಕುಶರಿಗೆ ರಾಮಾಯಣ ಪಠಿಸಲು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ರಾಮನು ತನ್ನ ಜೀವನದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ.

ಈ ಪಠಣ ಅವರ ಗುರುತಿನತ್ತ ಮತ್ತು ಸೀತೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ರಾಜಸಭೆಯ ಮಧ್ಯಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ.

ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಸಭೆಗೆ ಕರೆದು ಅವಳ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸೀತೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಕರೆಯುತ್ತಾಳೆ; ಭೂಮಿ ಅವಳನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.

ದೈವಿಕ ದೂತನು ಗುಪ್ತ ಸಂಭಾಷಣೆಗೆ ಕಠಿಣ ಷರತ್ತು ಇಡುತ್ತಾನೆ.

ದುರ್ವಾಸರು ತಕ್ಷಣ ಬಂದಾಗ ದೊಡ್ಡ ಅಪಾಯ ತಪ್ಪಿಸಲು ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಷರತ್ತು ಮೀರಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ನಿರ್ಗಮನದ ನಂತರ ರಾಮನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ರಾಜ್ಯವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಕೊನೆಯ ಆಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಸರಯುವಿನತ್ತ ಮಹಾಪ್ರಸ್ಥಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಮಹಾಕಾವ್ಯ ತ್ಯಾಗದೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.