ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡ

ವಯಸ್ಸಾದ ದಶರಥನು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮನಗಂಡು ರಾಮನನ್ನು ಯುವರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನ ಗುಣಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯಿಂದ ಮಂತ್ರಿಗಳು, ಹಿರಿಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳು ಇದನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅಯೋಧ್ಯೆ ಉತ್ಸವಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ರಾಮನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪಾಲನೆ ಮುಂದುವರಿಯಲಿದೆ ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ.

ಈ ಸಂತೋಷದ ಆರಂಭವು ನಂತರದ ಅಕಸ್ಮಾತ್ ತಿರುವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಂಭೀರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೊದಲಿಗೆ ಕೈಕೇಯಿಗೆ ರಾಮನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ವಿರುದ್ಧ ಯಾವುದೇ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ರಾಮನು ರಾಜನಾದರೆ ಭರತನ ಸ್ಥಾನ ಕುಗ್ಗಬಹುದು ಎಂದು ಮಂಥರೆ ಅವಳನ್ನು ಭಯಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ.

ಪುನಃಪುನಃ ಭಯ ಮತ್ತು ಅನುಮಾನ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಕೈಕೇಯಿಯ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಶಂಕೆಯಾಗಿ ಬದಲಿಸಿ, ದಶರಥನು ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ನೀಡಿದ ಎರಡು ವರಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

ರಾಜಕೀಯ ವಿನಾಶವು ಬಹಿರಂಗ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಮನೆಯೊಳಗಿನ ಭಯ, ಅಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೂ ಆರಂಭವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಈ ಘಟನೆ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೈಕೇಯಿ ಕೋಪಗೃಹಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ದಶರಥನು ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ನೀಡಿದ ಎರಡು ವರಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ: ಭರತನಿಗೆ ರಾಜ್ಯ, ರಾಮನಿಗೆ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದ ವನವಾಸ.

ದಶರಥನು ಆಘಾತದಿಂದ ಕುಸಿದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ರಾಜನ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಪಡೆಯಲಾಗದು ಎಂದು ಕೈಕೇಯಿ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾಳೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಚನ ಮತ್ತು ತಂದೆಯ ಪ್ರೀತಿ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುತ್ತವೆ—ರಾಜನ ಮಾತು ರಾಮನ ಮೇಲಿನ ತಂದೆಯ ಪ್ರೀತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ.

ವರಗಳ ವಿಷಯ ತಿಳಿದ ರಾಮನು ಅಧಿಕಾರ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ತಂದೆಯನ್ನು ದೂಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ದಶರಥನ ವಾಕ್ಯ ಸತ್ಯವಾಗಿರಲು ವನವಾಸವೇ ಮಾರ್ಗವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಅವನ ಶಾಂತ ಸ್ವೀಕಾರ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಅಚ್ಚರಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಧರ್ಮವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿ ಪಡೆದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಮೌಲ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ರಾಮ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸಿಂಹಾಸನ ತ್ಯಾಗ ಸೋಲು ಅಲ್ಲ; ಒಳಬಲದ ಗುರುತು ಎಂದು ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡ ಇಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ರಾಮನು ಸೀತೆಗೆ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಹೇಳಿದರೂ, ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸುಖದುಃಖ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ತನ್ನ ಧರ್ಮವೆಂದು ಸೀತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾಳೆ.

ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಸಹ ಹಿಂದೆ ಉಳಿಯಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ನಿಷ್ಠೆ ವನವಾಸವನ್ನು ಒಬ್ಬನ ಶಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಕುಟುಂಬವ್ರತವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂರು ಮಂದಿ ರಾಜಸೌಖ್ಯವನ್ನು ತೊರೆದು ಸರಳ ಮತ್ತು ಅನಿಶ್ಚಿತ ಅರಣ್ಯಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ರಾಮ, ಸೀತೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ತೊರೆಯುವಾಗ ಪ್ರಜೆಗಳು ದುಃಖದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಾಮನು ಕುಟುಂಬಕ್ಕಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸಂಪೂರ್ಣ ನಗರಕ್ಕೂ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಿಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೊನೆಗೆ ಜನರನ್ನು ಹಿಂದೆ ಬಿಟ್ಟು ಅವರು ಅರಣ್ಯದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ; ವನವಾಸವು ನಿಜಜೀವನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ವಾರಸುದಾರನು ಈಗ ಸಿಂಹಾಸನ, ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಅರಮನೆ ಇಲ್ಲದೆ ತ್ಯಾಗದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಶೃಂಗವೇರಪುರದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ನಿಷಾದನಾಯಕ ಗುಹನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ಅರಣ್ಯದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅವರು ಗಂಗೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಭರದ್ವಾಜರ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ತಲುಪಿ ಚಿತ್ರಕೂಟದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಚಿತ್ರಕೂಟದಲ್ಲಿ ಗುಡಿಸಲು ನಿರ್ಮಿಸಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ವಿಯೋಗದ ನಂತರ ಪ್ರಕೃತಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮನ ವಿಯೋಗವನ್ನು ದಶರಥನು ಸಹಿಸಲಾರನು. ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಯುವ ತಪಸ್ವಿಯ ಅನೈಚ್ಛಿಕ ಮರಣ ಮತ್ತು ಅವನ ತಂದೆತಾಯಿಯ ಶಾಪದ ನೆನಪು ಅವನ ದುಃಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ರಾಮನಿಂದ ದೂರವಾದ ದಶರಥನು ಕೊನೆಗೆ ಶೋಕದಿಂದ ಸಾಯುತ್ತಾನೆ. ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಯೋಜಿತ ವಾರಸುದಾರನಿಲ್ಲ; ಭರತನು ಇನ್ನೂ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ.

ವಾಕ್ಯರಕ್ಷಣೆಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬೆಲೆ ಎಷ್ಟು ಭಾರಿಯಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ದಶರಥನ ಮರಣ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಾತುಲರ ಮನೆಯಿಂದ ಮರಳಿದ ಭರತನು ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಕೈಕೇಯಿ ದಶರಥನ ಮರಣ, ರಾಮನ ವನವಾಸ ಮತ್ತು ತನ್ನ ವರಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾಳೆ.

ಭರತನು ಸಂತೋಷಪಡುವ ಬದಲು ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ ರಾಮನ ವನವಾಸವನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜಾಧಿಕಾರದ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಆಧಾರವೆಂದು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ.

ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಗಳ ನಂತರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಕರೆತರಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಭರತನು ರಾಜಕುಟುಂಬ, ಮಂತ್ರಿಗಳು, ಪುರೋಹಿತರು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪ್ರಜೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಕೂಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನನ್ನು ಕರೆತರಬೇಕೆಂಬ ಬೇಡಿಕೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಹೋದರರು ಭೇಟಿಯಾದಾಗ ದಶರಥನ ಮರಣದ ಶೋಕ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗುತ್ತವೆ. ಭರತನು ರಾಮನನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಮರುಮರು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಆದರೆ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ರಾಮನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸಂಭಾಷಣೆ ಧರ್ಮ, ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ವಿಧೇಯತೆಯ ಮಹಾ ಚರ್ಚೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ವನವಾಸ ಮುಗಿಯುವ ಮೊದಲು ರಾಮನು ಮರಳಲು ಸಿದ್ಧನಾಗದಾಗ, ರಾಜ್ಯವು ನೈತಿಕವಾಗಿ ರಾಮನದೇ ಉಳಿಯಲು ಒಂದು ಸಂಕೇತವನ್ನು ಭರತನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನು ತನ್ನ ಪಾದುಕೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

ಭರತನು ಪಾದುಕೆಯನ್ನು ರಾಜಾಧಿಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ ಜಯಶಾಲಿ ರಾಜನಂತೆ ಅಲ್ಲ, ರಾಮನ ಮರಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಾಯುವ ಸಂರಕ್ಷಕನಂತೆ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ.

ನಂದಿಗ್ರಾಮದಿಂದ ರಾಮನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡವು ನಿಯಮ, ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಮರಳುವ ಭರವಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.