ಸಭಾ ಪರ್ವ

ಖಾಂಡವವನ ದಹನದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು ಮಯ ದಾನವನ ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಸಿದ್ದನು. ಕೃತಜ್ಞನಾದ ಮಯನು ತನ್ನ ಅಪೂರ್ವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಿಂದ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಬಯಸಿದನು. ಅರ್ಜುನನು ಪ್ರತಿಫಲ ಬೇಡವೆಂದಾಗ ಕೃಷ್ಣನ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗಾಗಿ ಅಪೂರ್ವ ಸಭೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮುಂದಾದನು.

ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯ ರಾಜಭವನವಲ್ಲ. ಅಪರೂಪದ ರತ್ನಗಳು, ಸ್ಫಟಿಕ, ಲೋಹಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಳೆಯುವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲವು ನೀರಿನಂತೆ, ನೀರು ಹೊಳೆಯುವ ನೆಲದಂತೆ ಕಾಣುವ ಅದ್ಭುತ ಮಾಯೆಗಳು ಇದ್ದವು.

ವಿಶಾಲ ಪ್ರಾಂಗಣಗಳು, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಸ್ತಂಭಗಳು, ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಾಶಯಗಳು ಸಭೆಗೆ ಅಪೂರ್ವ ವೈಭವ ನೀಡಿದವು. ಅದು ಪಾಂಡವರ ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿ ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥದ ಏಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತವಾಯಿತು.

ಸಭೆ ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಋಷಿಗಳು, ರಾಜರು ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಶುಭಕರ್ಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ದಾನ, ವೇದಘೋಷ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ರಾಜಾತಿಥ್ಯದಿಂದ ನಗರ ಉತ್ಸವಮಯವಾಯಿತು.

ಮಯಸಭೆ ಪಾಂಡವರ ಯಶಸ್ಸಿನ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದರೂ ಇದೇ ವೈಭವ ಮುಂದೆ ದುರ್ಯೋಧನನ ಅಸೂಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಅದು ಭವಿಷ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ವಿಪತ್ತಿನ ವೇದಿಕೆಯೂ ಆಯಿತು.

ನಾರದನು ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥಕ್ಕೆ ಬಂದು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಂದ ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ಮಯಸಭೆಯ ವೈಭವವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿದ ನಂತರ ರಾಜಾಡಳಿತದ ನಿಜವಾದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು.

ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥ ಸಮತೋಲನ, ಆದಾಯ-ವೆಚ್ಚ, ಸಮರ್ಥ ಮಂತ್ರಿಗಳು, ರೈತರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಸೈನಿಕರು, ದುರ್ಬಲರ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯರಹಸ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ರಾಜಧರ್ಮವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದನು.

ರಾಜ್ಯವೆಂದರೆ ಸಿಂಹಾಸನ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಪ್ರಜೆಯ ಜೀವನೋಪಾಯ, ನ್ಯಾಯ, ಸೈನಿಕ ಶಿಸ್ತು, ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ರಾಜನ ಕರ್ತವ್ಯ ಎಂದನು.

ಇಂದ್ರ, ಯಮ, ವರುಣ, ಕುಬೇರ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ದಿವ್ಯಸಭೆಗಳನ್ನು ನಾರದನು ವರ್ಣಿಸಿದನು. ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ರಾಜಸೂಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಸಂಕಲ್ಪ ಬಲವಾಯಿತು.

ರಾಜಸೂಯವು ಕೇವಲ ಕೀರ್ತಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ; ಇತರ ರಾಜರ ಒಪ್ಪಿಗೆ, ಧರ್ಮಬದ್ಧ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಅಪಾರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಅರಿತುಕೊಂಡನು.

ಅನೇಕ ರಾಜರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದ್ದ ಮಗಧರಾಜ ಜರಾಸಂಧನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ರಾಜಸೂಯ ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮಾನ್ಯತೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಅಡ್ಡಿ ಎಂದು ಕೃಷ್ಣನು ವಿವರಿಸಿದನು.

ದೊಡ್ಡ ಯುದ್ಧದ ಅನಗತ್ಯ ಪ್ರಾಣಹಾನಿ ತಪ್ಪಿಸಲು ಕೃಷ್ಣ, ಭೀಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನರು ನೇರವಾಗಿ ಗಿರಿವ್ರಜಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅತಿಥಿಗಳಲ್ಲ ಎಂದು ಜರಾಸಂಧನು ಅರಿತುಕೊಂಡನು.

ಬಂಧಿತ ರಾಜರನ್ನು ಬಿಡಲು ಜರಾಸಂಧನು ನಿರಾಕರಿಸಿ ದ್ವಂದ್ವಕ್ಕೆ ಭೀಮನನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡನು. ಇಬ್ಬರು ಮಹಾಬಲಿಗಳ ನಡುವೆ ಭೀಕರ ಮಲ್ಲಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾಯಿತು.

ಹಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ ಜರೆಯಿಂದ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜರಾಸಂಧನ ಜನ್ಮರಹಸ್ಯವನ್ನು ಕೃಷ್ಣನು ಸಂಕೇತಿಸಿದನು. ಭೀಮನು ಪರಿಹಾರ ಅರಿತನು.

ಭೀಮನು ಜರಾಸಂಧನನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಚೀರಿ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಎಸೆದನು; ಅವು ಮತ್ತೆ ಸೇರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಜರಾಸಂಧನು ಸತ್ತನು.

ಬಂಧಿತ ರಾಜರು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ರಾಜಸೂಯಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು. ಜರಾಸಂಧನ ಮಗ ಸಹದೇವನನ್ನು ಮಗಧದ ರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಸ್ಥಿರತೆ ಕಾಪಾಡಲಾಯಿತು.

ಭೀಮನ ಬಲ, ಕೃಷ್ಣನ ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನ ಸಹಕಾರ ರಾಜಸೂಯದ ದೊಡ್ಡ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು.

ಜರಾಸಂಧನ ಪತನದ ನಂತರ ರಾಜಸೂಯದ ದಾರಿ ತೆರೆದಿತು; ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮಾನ್ಯತೆಗೆ ನಾಲ್ವರು ಪಾಂಡವರು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಹೊರಟರು.

ಅರ್ಜುನ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ, ಭೀಮ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ, ಸಹದೇವ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ನಕುಲ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ಅನೇಕ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದರು.

ಎಲ್ಲೆಡೆ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ; ಕೆಲವರು ಸ್ನೇಹ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು, ಕೆಲವರು ಸಂಘರ್ಷದ ನಂತರ ಕಪ್ಪ ಮತ್ತು ಕಾಣಿಕೆ ನೀಡಿದರು. ಉದ್ದೇಶ ವಿನಾಶವಲ್ಲ, ರಾಜಕೀಯ ಮಾನ್ಯತೆ.

ಅವರು ಧನ, ರತ್ನ, ಪಶು, ಅಮೂಲ್ಯ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು.

ಈ ದಿಗ್ವಿಜಯಗಳು ಪಾಂಡವರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರೂ ಕೌರವರ ಅಸೂಯೆಯನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು.

ರಾಜಸೂಯಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜರು, ಋಷಿಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಯೋಧರು, ಬಂಧುಗಳು ಮತ್ತು ಕುರು ಪ್ರಮುಖರು ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು.

ಯಾಗ, ಅನ್ನದಾನ, ಕಾಣಿಕೆ, ವೇದಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ನಡೆಸಿದನು; ಅವನ ವಿನಯ ಮತ್ತು ದಾನಶೀಲತೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿತ್ತು.

ಅಗ್ರಪೂಜೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನೇ ಧರ್ಮಜ್ಞ ಮತ್ತು ಲೋಕಹಿತಕಾರಿ ಎಂದು ಭೀಷ್ಮನು ಮೊದಲ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಸೂಚಿಸಿದನು.

ಸಹದೇವನು ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಅಗ್ರಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು; ಅನೇಕರು ಒಪ್ಪಿದರೂ ಶಿಶುಪಾಲನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದನು.

ರಾಜಸೂಯದಿಂದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ವೈಭವ ಶಿಖರ ತಲುಪಿದರೂ ಗೌರವ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ವೈಷಮ್ಯ ಮುಂದಿನ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಕೃಷ್ಣನ ಅಗ್ರಪೂಜೆಯನ್ನು ಕಂಡ ಶಿಶುಪಾಲನು ಕೋಪಗೊಂಡು ಭೀಷ್ಮನ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದನು.

ಅವನ ವಿರೋಧ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಿಂದನೆಯಾಯಿತು; ಭೀಮನು ಎದ್ದಾಗ ಭೀಷ್ಮನು ತಡೆದು ಶಿಶುಪಾಲನ ಜನನ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ ವಾಗ್ದಾನವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿದನು.

ಅನೇಕ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುವುದಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನು ಅವನ ತಾಯಿಗೆ ಮಾತು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಶಿಶುಪಾಲನು ನಿಂದನೆ ಮುಂದುವರಿಸಿದನು.

ಮಿತಿ ದಾಟಿದಾಗ ಕೃಷ್ಣನು ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು.

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಯೋಗ್ಯ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿ ಶತ್ರುವಿನ ಮರಣದ ನಂತರವೂ ರಾಜಧರ್ಮ ಪಾಲಿಸಿದನು.

ರಾಜಸೂಯ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಕೀರ್ತಿ ಹರಡಿತು; ಆದರೆ ದುರ್ಯೋಧನನ ಅಸೂಯೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಉರಿಯಿತು.

ರಾಜಸೂಯದ ನಂತರ ಪಾಂಡವರ ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತು, ಕಾಣಿಕೆಗಳು, ರತ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಗೌರವವನ್ನು ಕಂಡ ದುರ್ಯೋಧನನು ಅಸೂಯೆಯಿಂದ ಕಳವಳಗೊಂಡನು.

ಮಯಸಭೆಯ ದೃಶ್ಯಮಾಯೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಬಗ್ಗೆ ಗೊಂದಲಗೊಂಡ ಅವನಿಗೆ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅವಮಾನವೆನಿಸಿದವು.

ಹಸ್ತಿನಾಪುರಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಪಾಂಡವರ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಮುಂದೆ ತನ್ನ ರಾಜಸುಖಗಳಿಗೂ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಶಕುನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.

ಪಾಂಡವರನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ, ಆದರೆ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ದ್ಯೂತದಲ್ಲಿ ದುರ್ಬಲ ಎಂದು ಶಕುನಿ ತಿಳಿಸಿದನು.

ತನ್ನ ದ್ಯೂತಕೌಶಲದಿಂದ ಪಾಂಡವರ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬಹುದು ಎಂದು ಶಕುನಿ ಸಂಚು ರೂಪಿಸಿದನು; ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಸೂಯೆ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಚಾಯಿತು.

ವಿದುರನಂತಹ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿನಾಶವನ್ನು ಕಂಡರೂ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಪುತ್ರಮೋಹ ಸಂಚನ್ನು ತಡೆಯಲಿಲ್ಲ.

ವಿದುರನ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ನಡುವೆಯೂ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ದುರ್ಯೋಧನ ಮತ್ತು ಶಕುನಿಯ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಮಣಿದು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ದ್ಯೂತದ ಆಹ್ವಾನ ಕಳುಹಿಸಿದನು.

ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಸವಾಲನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಬಾರದೆಂದು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಂದನು; ದುರ್ಯೋಧನನ ಪರವಾಗಿ ಶಕುನಿ ಆಡಿದ್ದು ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿತು.

ಮುತ್ತು, ಬಂಗಾರ, ರಥ, ಪಶು, ಸೇವಕರು ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತು ಪಣಕ್ಕಿಟ್ಟರು; ಶಕುನಿ ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾ ಹೋದನು.

ನಂತರ ರಾಜ್ಯ, ನಕುಲ, ಸಹದೇವ, ಅರ್ಜುನ, ಭೀಮ ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೆ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ತನ್ನನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಂಡನು.

ಆಮೇಲೆ ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಪಣಕ್ಕಿಡಲು ಸೂಚಿಸಿ ಅವಳನ್ನೂ ಸೋತಿದ್ದಾನೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದಾಗ ಗಂಭೀರ ಧರ್ಮಪ್ರಶ್ನೆ ಎದ್ದಿತು.

ತನ್ನನ್ನೇ ಈಗಾಗಲೇ ಕಳೆದುಕೊಂಡವನು ನಂತರ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಪಣಕ್ಕಿಡಬಹುದೇ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಭೆಯ ನೈತಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಯಿತು.

ದುರ್ಯೋಧನನು ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಸಭೆಗೆ ಕರೆಸಿದನು; ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಮೊದಲು ತನ್ನನ್ನೇ ಸೋತನಾ ಅಥವಾ ಅವಳನ್ನು, ತನ್ನನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಅವಳ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಹಕ್ಕು ಉಳಿದಿತ್ತು ಎಂದು ಅವಳು ಕೇಳಿದಳು.

ಸಭೆಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉತ್ತರ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಭೀಷ್ಮನು ಧರ್ಮ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಎಂದನು ಮತ್ತು ವಿದುರನು ವಿನಾಶದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದನು.

ದುಶ್ಶಾಸನನು ಅವಳನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಕರೆತಂದನು; ದ್ರೌಪದಿ ತನ್ನ ಗೌರವದ ಜೊತೆಗೆ ಮೌನವಾಗಿದ್ದ ರಾಜರು, ಗುರುಗಳು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರ ಧರ್ಮವನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಳು.

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ತನ್ನನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಪಣಕ್ಕಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಿಕರ್ಣನು ಧೈರ್ಯವಾಗಿ ವಾದಿಸಿದರೂ ಅವನ ಧ್ವನಿ ಅಡಗಿಸಲಾಯಿತು.

ವಸ್ತ್ರಾಪಹರಣದ ಪ್ರಯತ್ನ ಕುರು ಸಭೆಯ ಅಧರ್ಮದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯಾಯಿತು; ಭಕ್ತಿ ಪರಂಪರೆ ಅವಳ ಗೌರವ ದೈವಿಕವಾಗಿ ಕಾಪಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ.

ಭೀಮನು ದುಶ್ಶಾಸನ ಮತ್ತು ದುರ್ಯೋಧನರ ವಿರುದ್ಧ ಭೀಕರ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ದುರ್ಯೋಧನನ ತೊಡೆಯನ್ನು ಮುರಿಯುವುದಾಗಿ ಶಪಥ ಮಾಡಿದನು.

ದ್ರೌಪದಿ ಕೇವಲ ಬಲಿಪಶುವಲ್ಲ; ಮೌನ ಸಭೆಯಿಂದ ಧರ್ಮದ ಉತ್ತರ ಕೇಳಿದ ಬಲಿಷ್ಠ ಧ್ವನಿ. ಉತ್ತರ ನೀಡದಿರುವುದು ಸಭೆಯ ನೈತಿಕ ಸೋಲು.

ಸಭೆಯ ಸಂಕಟ ಹೆಚ್ಚಿದಾಗ ವಿದುರನ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಪಶಕುನಗಳಿಂದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಭಯಗೊಂಡು ಕುರು ವಂಶದ ಅಪಾಯ ಅರಿತನು.

ದ್ರೌಪದಿಗೆ ವರ ಕೇಳಲು ಹೇಳಿದಾಗ ಅವಳು ಮೊದಲು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ದಾಸ್ಯಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದಳು.

ಎರಡನೇ ವರದಲ್ಲಿ ಭೀಮ, ಅರ್ಜುನ, ನಕುಲ ಮತ್ತು ಸಹದೇವರನ್ನು ಆಯುಧಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದಳು; ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವರವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದಳು.

ಧನ ಅಥವಾ ಪ್ರತೀಕಾರಕ್ಕಿಂತ ಕುಟುಂಬದ ವಿಮೋಚನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ದ್ರೌಪದಿ ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಬುದ್ಧಿ ತೋರಿಸಿದಳು.

ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ನೀಡಿ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು; ಕ್ಷಣಕಾಲ ಅಪಾಯ ತಪ್ಪಿದಂತೆ ಕಂಡಿತು.

ದುರ್ಯೋಧನ ಮತ್ತು ಶಕುನಿ ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪದೆ ಪಾಂಡವರು ಮತ್ತೆ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳಾಗುವ ಭಯದಿಂದ ಎರಡನೇ ದ್ಯೂತವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು.

ಪಾಂಡವರು ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥಕ್ಕೆ ಮರಳುವ ಮುನ್ನ ಭೀಮನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರ ಶಕ್ತಿಯ ಭಯ ತೋರಿಸಿ ದುರ್ಯೋಧನನು ಮತ್ತೆ ಸಂಚು ರೂಪಿಸಿದನು.

ಶಕುನಿ ಒಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಷರತ್ತು ಇಟ್ಟನು—ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ವನವಾಸ ಮತ್ತು ಹದಿಮೂರನೇ ವರ್ಷ ಅಜ್ಞಾತವಾಸ; ಗುರುತಾದರೆ ಅವಧಿ ಮತ್ತೆ ಆರಂಭವಾಗಬೇಕು.

ಗಾಂಧಾರಿ, ವಿದುರ ಮತ್ತು ಇತರರು ವಿರೋಧಿಸಿದರೂ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಮತ್ತೆ ಮಣಿದು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ದ್ಯೂತಸಭೆಗೆ ಮರಳಿದನು.

ಶಕುನಿ ಮತ್ತೆ ಗೆದ್ದನು ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರು ಷರತ್ತಿನಂತೆ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ತೆರಳಬೇಕಾಯಿತು.

ಭೀಮನು ದುರ್ಯೋಧನ-ದುಶ್ಶಾಸನರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದನು; ಅರ್ಜುನನು ಕರ್ಣನೊಂದಿಗಿನ ಭವಿಷ್ಯದ ಸಂಘರ್ಷ ಮತ್ತು ಸಹದೇವನು ಶಕುನಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಸಂಕಲ್ಪ ಸೂಚಿಸಿದರು.

ಪಾಂಡವರು ರಾಜವಸ್ತ್ರ ಬಿಟ್ಟು ಅರಣ್ಯವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದರು; ದ್ರೌಪದಿ ಜೊತೆ ಹೋದಳು, ಕುಂತಿ ವಿದುರನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಿನಾಪುರದಲ್ಲೇ ಉಳಿದಳು.

ಅವರು ನಗರ ತೊರೆದಾಗ ಜನರು ದುಃಖಪಟ್ಟರು; ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಮಾತು ಪಾಲಿಸಿ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು.

ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥದ ವೈಭವದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಸಭಾ ಪರ್ವ ರಾಜ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ಪಾಂಡವರೊಂದಿಗೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ; ಮಯಸಭೆಯ ಅಸೂಯೆ ದ್ಯೂತಸಭೆಯ ಅಧರ್ಮವಾಯಿತು.

ಇಲ್ಲಿಂದ ವನ ಪರ್ವ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ; ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳು, ದ್ರೌಪದಿಯ ಉತ್ತರಿಸದ ಧರ್ಮಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತು ಅವಮಾನ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪಾಯಭಾರವಾಗುತ್ತವೆ.