ಉದ್ಯೋಗ ಪರ್ವ

ಅಭಿಮನ್ಯು–ಉತ್ತರಾಳ ವಿವಾಹದ ನಂತರ ವಿರಾಟನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರು, ಕೃಷ್ಣ, ದ್ರುಪದ, ಸಾತ್ಯಕಿ, ಬಲರಾಮ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಮಿತ್ರರಾಜರು ಸೇರಿದರು. ವನವಾಸ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ಎಲ್ಲಾ ಷರತ್ತುಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಪಾಂಡವರಿಗೆ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ರಾಜ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಕೌರವರು ಮರಳಿಸುವರೇ ಎಂಬುದೇ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಯಿತು.

ಮೊದಲು ಶಾಂತಿಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಕೃಷ್ಣನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು. ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯ ಪೂರೈಸಿದ್ದಾರೆ; ನ್ಯಾಯಯುತ ಸಮಾಧಾನ ದೊರೆತರೆ ಅನೇಕ ಯೋಧರ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳ ನಾಶವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದು ಎಂದನು.

ಬಲರಾಮನು ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಕೆಗೆ ಒತ್ತುಕೊಟ್ಟರೆ ಸಾತ್ಯಕಿ ಪಾಂಡವರ ಹಕ್ಕನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿದನು. ದ್ರುಪದನು ದೌತ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಯುದ್ಧಸಿದ್ಧತೆಯೂ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿ ಸಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದನು.

ಹೀಗಾಗಿ ಸಭೆ ಎರಡು ದಾರಿಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ವೇಳೆ ತೆರೆದಿತು—ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ದೂತರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಬೇಕು; ದುರ್ಯೋಧನನು ನ್ಯಾಯವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಮಿತ್ರಬಲ ಮತ್ತು ಸೇನೆಗಳನ್ನೂ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು.

ಬರುವ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ದುರ್ಯೋಧನ ಇಬ್ಬರೂ ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಕೃಷ್ಣನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದರು. ಕೃಷ್ಣನು ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ದುರ್ಯೋಧನನು ತಲೆಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತನು; ಅರ್ಜುನನು ವಿನಯದಿಂದ ಪಾದಗಳ ಬಳಿ ನಿಂತನು.

ಎಚ್ಚರವಾದ ಕೃಷ್ಣನು ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಆಯ್ಕೆ ನೀಡಿದನು—ಒಂದು ಕಡೆ ವಿಶಾಲ ನಾರಾಯಣಿ ಸೇನೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಶಸ್ತ್ರ ಹಿಡಿಯದೆ ನೇರವಾಗಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡದ ಕೃಷ್ಣನೇ ಒಬ್ಬನು.

ಅರ್ಜುನನು ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಕೃಷ್ಣನನ್ನೇ ಆರಿಸಿಕೊಂಡನು. ದೊಡ್ಡ ಸೇನೆ ತಾನಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ ದುರ್ಯೋಧನನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ನಾರಾಯಣಿ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು.

ಈ ಆಯ್ಕೆ ಇಬ್ಬರ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸಿತು. ದುರ್ಯೋಧನನು ಸಂಖ್ಯಾಬಲ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಆರಿಸಿದರೆ, ಅರ್ಜುನನು ಕೃಷ್ಣನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ, ವಿವೇಕ, ನೀತಿ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಸಾರಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವದ್ದೆಂದು ಕಂಡನು.

ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಸಂಜಯನನ್ನು ಪಾಂಡವರ ಬಳಿಗೆ ಶಾಂತಿಯ ಸಂದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು; ಆದರೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿಸುವ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಯುತ ಹಂಚಿಕೆಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಭರವಸೆ ಆ ಸಂದೇಶದಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ತಮಗೆ ಯುದ್ಧವೇ ಗುರಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದನು. ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಹಕ್ಕು ಬೇಕು; ಸಮಂಜಸವಾದ ಒಪ್ಪಂದ ದೊರೆತರೆ ರಕ್ತಪಾತವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಸಿದ್ಧನೆಂದನು.

ಕೃಷ್ಣನು ವಿಷಯವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದನು—ವಂಚನೆಯಿಂದ ಪಡೆದ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಒಂದು ಪಕ್ಷ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೊಬ್ಬರನ್ನು ಮೌನವಾಗಿರಲು ಕೇಳುವುದನ್ನು ನಿಜವಾದ ಶಾಂತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಂಜಯನು ಹಸ್ತಿನಾಪುರಕ್ಕೆ ಮರಳಿದಾಗ ಎರಡು ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ದನು: ಪಾಂಡವರು ವಿನಾಶ ತಪ್ಪಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲಾರರು.

ಸಂಜಯನ ವರದಿಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ನಂತರ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ತೀವ್ರ ಚಿಂತೆಯಿಂದ ನಿದ್ರೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡನು. ರಾಜ್ಯ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಂಕಟದಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಮಾರ್ಗದ ಕುರಿತು ವಿದುರನನ್ನು ಕರೆದು ಸಲಹೆ ಕೇಳಿದನು.

ವಿದುರನು ಜ್ಞಾನಪೂರ್ಣ ಆಡಳಿತ, ಲೋಭದ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮ, ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ, ಸತ್ಯ ಹೇಳುವ ಸಲಹೆಗಾರರ ಮಹತ್ವ, ಸ್ನೇಹ, ಕೋಪ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಮೂರ್ಖ ಅಥವಾ ಸ್ವಾರ್ಥಿ ಸಲಹೆ ಕೇಳುವ ಅಪಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಬೋಧಿಸಿದನು.

ಅವನ ಬೋಧನೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಮೂಲ ವೈಫಲ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ—ಸರಿ ಏನು ಎಂಬುದು ರಾಜನಿಗೆ ಗೊತ್ತಿದೆ, ಆದರೆ ಪುತ್ರಮೋಹದಿಂದ ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು ತಡೆಯುವ ನೈತಿಕ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ದೃಢತೆ ಇಲ್ಲ.

ಹೀಗಾಗಿ ವಿದುರನೀತಿ ಕೇವಲ ರಾಜನೀತಿಯ ಪಾಠವಲ್ಲ; ಯುದ್ಧಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಕುರುಸಭೆಯ ನೈತಿಕ ರೋಗದ ಸ್ಪಷ್ಟ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯೂ ಆಗಿದೆ.

ರಾಜಕೀಯ ಸಲಹೆ ಕೇಳಿದರೂ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಒಳಗಿನ ಭಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮರಣ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಿಕ ಶಾಂತಿಯ ಆಳವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಪಡೆಯಲು ಸನತ್ಸುಜಾತನನ್ನು ಕರೆಸಲಾಯಿತು.

ಸನತ್ಸುಜಾತನು ಅಜ್ಞಾನ, ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹ, ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಮರಣದ ಅರ್ಥದ ಕುರಿತು ವಿವರವಾಗಿ ಬೋಧಿಸಿದನು.

ವಿಧಿವಿಧಾನ, ವೇದ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದರೂ, ಒಳಗಿನ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಅನುಭವಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಅವು ಮಾತ್ರ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಗೊಂದಲದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾರವು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದನು.

ಈ ಬೋಧನೆ ಗಾಢ ವಿರೋಧಾಭಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ—ಪೂರ್ಣ ರಾಜ್ಯ ಹೊರಗಿನ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಿದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ರಾಜನು ತನ್ನೊಳಗಿನ ಪುತ್ರಮೋಹ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.

ಸಾಮಾನ್ಯ ದೌತ್ಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ಪರಿಹಾರ ಸಿಗದಾಗ ಕೃಷ್ಣನೇ ಪಾಂಡವರ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಮಹಾ ಶಾಂತಿ ದೂತನಾಗಿ ಹಸ್ತಿನಾಪುರಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭವ್ಯ ಸ್ವಾಗತ ದೊರೆತರೂ ಅವನು ವಿದುರನ ಸರಳ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಹೀಗಾಗಿ ತನ್ನ ಮಿಷನ್ ರಾಜವೈಭವವಲ್ಲ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದನು.

ಕುರುಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರು ವನವಾಸದ ಎಲ್ಲಾ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಶಕ್ತಿ ಇದ್ದರೂ ಬಂಧುಗಳ ನಾಶಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ನ್ಯಾಯಯುತ ಸಮಾಧಾನ ಬಯಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಕೃಷ್ಣನು ವಿವರಿಸಿದನು.

ಭೀಷ್ಮ, ದ್ರೋಣ ಮತ್ತು ವಿದುರರೂ ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ ತಿಳಿಹೇಳಿದರೂ ಅವನು ನಿಜವಾದ ರಾಜಿಗೆ ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಪಡೆದದ್ದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನೂ ಬಿಡಲು ಸಿದ್ಧನಿರದ ಅವನ ಹಠವೇ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ವಿಫಲಗೊಳಿಸಿತು.

ಶಾಂತಿ ದೌತ್ಯ ವಿಫಲವಾದ ನಂತರ ಕೃಷ್ಣನು ಕರ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಏಕಾಂತವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿ ಅವನ ಜನ್ಮದ ಮಹಾ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು—ಅವನು ಕುಂತಿಯ ಮೊದಲ ಮಗ ಮತ್ತು ಜನ್ಮಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯನು.

ಪಾಂಡವರ ಬಳಿಗೆ ಬಂದರೆ ಅವನಿಗೆ ಜನ್ಮಸಮ್ಮತ ಗೌರವ, ಕುಟುಂಬದ ಸ್ವೀಕಾರ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ರಾಜಸ್ಥಾನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೃಷ್ಣನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದನು.

ಈ ಸತ್ಯ ಕರ್ಣನನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಕದಲಿಸಿದರೂ ಅವನು ಪಕ್ಷ ಬದಲಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು. ಜಗತ್ತು ಅವನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದಾಗ ದುರ್ಯೋಧನನು ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹ ನೀಡಿದ್ದನು; ಯುದ್ಧದ ಮುನ್ನ ಆ ಋಣವನ್ನು ಮರೆತೇ ಬಿಡುವುದು ಅಧರ್ಮವೆಂದು ಅವನು ಭಾವಿಸಿದನು.

ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರದ ದುಃಖಕರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕರ್ಣನು ಅರಿತಿದ್ದನು—ಅರ್ಜುನನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಣಾಂತಿಕ ಸಮರ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವನು ಸತ್ಯ, ಕೃತಜ್ಞತೆ, ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ವಿಧಿಯ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕಿದ ಮಹಾ ದುರಂತಪಾತ್ರನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

ಯುದ್ಧಸಿದ್ಧತೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳು ಭೀಷ್ಮನ ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಳೆಯುವಾಗ ಅಂಬೆಯ ಹಳೆಯ ಕಥೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿತು.

ತನ್ನ ಜೀವನದ ನಾಶಕ್ಕೆ ಭೀಷ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಘಟನೆಗಳೇ ಕಾರಣವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ಅಂಬೆ ಪ್ರತೀಕಾರವನ್ನೇ ಜೀವನದ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡಳು.

ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು, ಮರಣ ಮತ್ತು ಪುನರ್ಜನ್ಮದ ನಂತರ ಆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಪಾಂಚಾಲದ ಶಿಖಂಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದ ಭೀಷ್ಮನು ಶಿಖಂಡಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪುರುಷ ಯೋಧನಂತೆ ಎದುರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿಲುವು ಹೊಂದಿದ್ದನು.

ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನ್ಯಾಯ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ಮುನ್ನ ನೇರ ಸೈನಿಕ ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಭೀಷ್ಮನ ಭವಿಷ್ಯದ ಪತನದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

ಶಾಂತಿಯ ಎಲ್ಲಾ ದಾರಿಗಳೂ ಮುಚ್ಚಿದ ನಂತರ ದುರ್ಯೋಧನನು ಉಲೂಕನನ್ನು ಪಾಂಡವ ಶಿಬಿರಕ್ಕೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕೆಣಕುವ ಸಂದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಹಳೆಯ ಅವಮಾನಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿ ತಮ್ಮ ಶಪಥಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವಂತೆ ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದನು.

ಭೀಮನು ತನ್ನ ಹಳೆಯ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡನು, ಅರ್ಜುನನು ಸವಾಲನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು ಮತ್ತು ವಾದ-ದೌತ್ಯದ ಕಾಲ ಕೊನೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಕೃಷ್ಣನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದನು.

ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳು ಸೇನೆಗಳನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿ ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿದವು. ಕೌರವರು ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರೆ ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸೇನೆಗೆ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ಮುಖ್ಯಸ್ಥನನ್ನಾಗಿಸಿದರು.

ಉದ್ಯೋಗ ಪರ್ವವು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದೌತ್ಯ, ಹಿರಿಯರ ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ ಮಹಾ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಯತ್ನ ಎಲ್ಲವೂ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ; ಮುಂದಿನ ಭೀಷ್ಮ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ವೈಫಲ್ಯ ತೆರೆದ ಯುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.