అరణ్యకాండం

రాముడు, సీతమ్మ, లక్ష్మణుడు దండకారణ్యంలో మరింత లోతుకు ప్రవేశిస్తారు; ఆశ్రమాలు, ప్రమాదాలు పక్కపక్కనే కనిపిస్తాయి.

విరాధుడు సీతమ్మను పట్టుకుని దాడి చేస్తాడు; రామలక్ష్మణులు అతన్ని జయించి అతని శాపగాథను తెలుసుకుంటారు.

అరణ్యం కేవలం త్యాగస్థలం కాదు; హింస, తపస్సు, శాపం, విమోచనం కలిసే ధర్మభూమి అని ఈ ఘట్టం చూపిస్తుంది.

రాముడు శరభంగుడు, సుతీక్ష్ణుడు వంటి మహర్షుల ఆశ్రమాలను దర్శిస్తాడు; రాక్షసుల హింస నుంచి రక్షణ కోరుతూ తపస్వులు ఆశ్రయిస్తారు.

అనవసర ఘర్షణపై సీతమ్మ ప్రశ్నిస్తే, ఆశ్రయం కోరినవారిని కాపాడే బాధ్యత తనదని రాముడు వివరిస్తాడు.

అగస్త్యుని వద్ద ఆయుధాలు, పంచవటికి మార్గదర్శనం లభిస్తాయి.

పంచవటి మార్గంలో దశరథుని వృద్ధ మిత్రుడు జటాయువును కలుసుకుంటారు; సీతమ్మను కాపాడుతానని అతడు చెబుతాడు.

గోదావరి సమీపంలో లక్ష్మణుడు పర్ణశాల నిర్మిస్తాడు; కొంతకాలం వారి జీవితం ప్రశాంతంగా సాగుతుంది.

తరువాత ప్రాణత్యాగంతో నిరూపించబోయే జటాయువు విశ్వాసానికి ఇది ముందుమాట.

పంచవటిలో శూర్పణఖ రాముడిని సమీపిస్తుంది; సీతమ్మకు ప్రమాదం కలిగించబోయినప్పుడు లక్ష్మణుడు ఆమెను శిక్షిస్తాడు.

అవమానంతో శూర్పణఖ ఖరుడిని ఆశ్రయించడంతో జనస్థానం నుంచి దాడులు పెరుగుతాయి.

రాముడు దూషణుడు, త్రిశిరుడు, ఖరుడిని సంహరించి రాక్షసబలాన్ని నాశనం చేస్తాడు; ఈ వార్త రావణుడి దృష్టిని ఆకర్షిస్తుంది.

రావణుడు రాముడిని సీతమ్మ ద్వారా దెబ్బతీయాలని నిర్ణయించి మారీచుడి సహాయం కోరుతాడు.

రాముడు అత్యంత భయంకర శక్తివంతుడు అని మారీచుడు హెచ్చరించినా రావణుడు అతన్ని బలవంతం చేస్తాడు.

మారీచుడు మెరుస్తున్న మాయామృగంగా మారి రాముడిని పంచవటి నుంచి దూరం చేయడానికి సిద్ధమవుతాడు.

మాయామృగ అందానికి ఆకర్షితమైన సీతమ్మ దానిని తెచ్చివ్వమని రాముడిని కోరుతుంది. రాముడు వెంబడించి చివరకు మారీచుడిని సంహరిస్తాడు.

మరణించే క్షణంలో మారీచుడు రాముని స్వరాన్ని అనుకరించి పిలవడంతో లక్ష్మణుడు ఆశ్రమాన్ని విడిచిపోతాడు.

అప్పుడు రావణుడు వేషం మార్చుకుని వచ్చి తన ఉద్దేశాన్ని బయటపెట్టి సీతమ్మను బలవంతంగా లంక దిశగా అపహరిస్తాడు.

సీతమ్మను తీసుకెళ్తున్న రావణుడిని చూసిన జటాయువు వృద్ధాప్యాన్ని లెక్కచేయకుండా సవాలు చేస్తాడు.

అపహరణను ఆపేందుకు భీకరంగా యుద్ధం చేస్తాడు; రావణుడు అతన్ని గాయపరచి ముందుకు సాగుతాడు.

రావణుడే సీతమ్మను తీసుకెళ్లాడని రాముడికి చెప్పేంతవరకు జటాయువు బ్రతికి తరువాత ప్రాణాలు విడుస్తాడు; రాముడు గౌరవంగా అంత్యక్రియలు చేస్తాడు.

రామలక్ష్మణులను పొడవైన చేతులతో కబంధుడు పట్టుకుంటాడు.

ఇద్దరూ అతని చేతులను నరికి శాపగ్రస్త రూపం నుంచి విముక్తి కలిగిస్తారు.

సుగ్రీవుడిని ఆశ్రయించమని కబంధుడు సూచించడంతో సీతాన్వేషణకు కొత్త వ్యూహాత్మక దిశ లభిస్తుంది.

రామలక్ష్మణులు శబరి ఆశ్రమానికి చేరుతారు; శ్రీరాముని రాక కోసం దీర్ఘకాలం ఎదురుచూసిన భక్తతపస్విని వారిని గౌరవంగా ఆహ్వానిస్తుంది.

శబరి తన ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణాన్ని పూర్తిచేస్తుంది.

తరువాత వారు పంపాసరోవరానికి చేరుతారు; అక్కడ అరణ్యకాండం ముగిసి సుగ్రీవుడు, హనుమంతుడు, కిష్కింధ దిశగా కథ ప్రారంభమవుతుంది.